Nazal kemik, yüzün tam merkezinde, gözlerin arasında yer alan ve burun sırtının üst kısmındaki sert köprüyü oluşturan çift taraflı yüz kemiğidir. Halk arasında burun kemiği olarak da bilinen bu anatomik yapı hem yüzümüzün karakteristik profilini belirleyen temel estetik unsurdur hem de solunum yolunun girişini koruyan sağlam bir dış çatı görevi üstlenir. Alın ve üst çene ile kurduğu açılar sayesinde yüzdeki ideal oranın en önemli tamamlayıcısıdır. Yapısal olarak ince ve küçük boyutlarda olmasına rağmen, yüz harmonisini, burnun doğal duruşunu ve yüze olan uyumunu doğrudan şekillendirerek genel estetik algıda merkezi bir rol oynar.
Anne karnındaki gelişim sürecinde nazal kemik yapısı nasıl şekillenir?
Yüzün bu en belirgin parçasının oluşumu anne karnındaki yaşamın dördüncü haftasında başlar. Bu dönemde yüzün taslağı atılırken, burun ve ağız boşluğu henüz ayrılmamış tek odacık halindedir. İlerleyen haftalarda sağ ve sol taraftan gelen yapılar birleşerek burnun çatısını ve damağı meydana getirir. Doğum anında bebeğin burnu çok fazla kıkırdak doku içerir ve kemikleşme süreci doğumdan sonraki yıllarda devam eder. Bu esneklik, bebeğin doğum kanalından geçişi sırasında burnun zarar görmesini engelleyen doğal bir koruma mekanizmasıdır. Yetişkin bir bireyde nazal kemik anatomisine bakıldığında, piramit şeklinde bir yapı görülür.
Bu piramidin üst kısmı sert kemikten oluşurken, aşağıya inildikçe yapı kıkırdağa dönüşür. Kemik yapının bitip kıkırdağın başladığı geçiş bölgesi, burun derisinin en ince olduğu yerdir. Kemik çatıda meydana gelen en ufak bir pürüz, bu ince deri altından hemen kendini belli edebilir. Bu yüzden burun yapısını değerlendirirken kemiği, deri kalınlığını ve yumuşak dokuyu hesaba katmak gerekir.
Yüze alınan darbelerde nazal kemik kırıkları neden sık görülür ve ilk müdahale nasıldır?
Burun, yüzün en çıkıntılı organı olduğu için dışarıdan gelen darbelere karşı paratoner gibi ilk hedef konumundadır. Trafik kazaları, spor yaralanmaları veya basit düşmeler sonucunda yüzdeki kırıkların yarısından fazlasını doğrudan burun kırıkları oluşturur. Travma sonrası durumlarda zamanlama son derece kritiktir. İdeal müdahale zamanı, travmadan sonraki ilk üç saattir. Bu sürenin aşılması durumunda burun dokusu hızla ödemlenerek şişer. Şişmiş bir burunda kırık hatlarını tespit etmek ve kemikleri eski konumuna getirmek zorlaşır. Eğer ilk saatler kaçırılmışsa, müdahale için genellikle ödemin inmesi beklenir. Bu bekleme süresi ortalama beş ila on gün sürer. Beklemek, kemiklerin yanlış kaynamasına yol açmaz, sadece sağlıklı bir değerlendirme yapılabilmesi için gereklidir. Kırıkların tedavisinde belli bir yol haritası izlenir. Kırıkta yer değiştirme yoksa sadece koruyucu bir atel ile takip yeterlidir. Ancak kemikler yerinden oynamışsa, hava yolunu tıkıyorsa veya burun içinde kan birikmişse, bu durum vakit kaybetmeden cerrahi bir düzeltme gerektirir.
Estetik ameliyatlarda nazal kemik şekillendirme işlemi nasıl yapılır?
Burun estetiği ameliyatlarında en çok merak edilen konulardan biri kemiklerin nasıl yeniden boyutlandırıldığıdır. Tıbbi dilde osteotomi olarak bilinen bu işlem kontrollü ve planlı bir kemik kesisi anlamına gelir. Buradaki amaç kemiği rastgele kırmak değil onu hedeflere göre yeniden konumlandırmaktır. Bir binanın çatısını onarmaya benzetilebilir; eğer çatının tepe noktası olan kemer alınırsa, üst kısım düzleşir ve açık çatı adı verilen bir boşluk oluşur. Bu açıklığı kapatmak ve burna tekrar piramit formunu kazandırmak için yan duvarlardaki kemikleri keserek birbirine yaklaştırmak gerekir. Aynı zamanda geniş bir tabanı daraltmak veya eğrilmiş bir burnu orta hatta getirmek için de bu planlı kesilere başvurulur. Ameliyat sırasında hedeflenen bazı temel kemik işlemleri şunlardır:
- Kemerin alınması
- Tabanın daraltılması
- Eğriliğin düzeltilmesi
- Çatının kapatılması
- Asimetrinin giderilmesi
Bu işlemler, burun içinden veya cilt üzerinden yapılan milimetrik girişlerle gerçekleştirilir. Temel felsefe, kemik zarına ve cilde en az hasarı vererek kemiği serbestleştirmek ve yeni şeklini almasını sağlamaktır.
Ultrasonik teknolojiler nazal kemik ameliyatlarında iyileşmeyi nasıl etkiler?
Geleneksel yöntemlerde kemikleri şekillendirmek için genellikle çekiç ve keski benzeri aletler kullanılırdı. Bu yöntemler hala geçerliliğini korusa da günümüzde teknolojinin sunduğu çok daha zarif ve hassas enstrümanlar mevcuttur. Bunların başında ses dalgalarının titreşimi ile çalışan piezo, yani ultrasonik cerrahi cihazları gelir. Bu teknolojinin en büyüleyici yanı doku seçici olmasıdır. Cihazın ucu sadece sert doku olan kemiği keser; damar, sinir veya burun mukozası gibi yumuşak dokulara temas ettiğinde durur ve hiçbir zarar vermez. Bu doku seçiciliği ameliyat sürecine pek çok avantaj sağlar. Ultrasonik cerrahinin sunduğu başlıca avantajlar şunlardır:
- Daha az morluk
- Daha az şişlik
- Milimetrik kesim
- Pürüzsüz yüzey
- Hızlı iyileşme
- Simetrik sonuç
Ameliyat sonrası süreç çok daha rahat geçer. Kemikleri kontrolsüz bir şekilde kırmak yerine, kalemle çizer gibi kesmek mümkündür. Bu sayede pürüzsüz hatlar elde edilir. Mikromotor sistemleri de kemiği kırmadan sadece törpüleyerek şekillendirme imkanı sunar.
Nazal kemik yapısındaki değişiklikler nefes almayı nasıl zorlaştırabilir?
Estetik operasyonlar sonrasında burnun dış görünüşü çok güzel olsa da bazen nefes alma kalitesinde düşüş yaşanabilir. Bunun en temel sebeplerinden biri nazal valv olarak adlandırılan bölgenin daralmasıdır.
Nazal valv, burun hava yolunun en dar bölgesidir ve nefes alırken havanın akışını düzenleyen bir vana görevi görür. Operasyon sırasında burun kemeri alındığında veya burun ucu çok fazla küçültüldüğünde, bu vana sistemini oluşturan açılar daralabilir. Bu bölgeye gerekli destekler konulmazsa, derin nefes alma sırasında burun kanatları vakum etkisiyle içeriye doğru çöker. Bu durum özellikle efor sarf ederken veya uyurken nefes darlığı yaşanmasına neden olur. Çöken çatı kısmını onarmak ve hava yolunu açık tutmak için kıkırdak destekleri kullanılır. Burun tıkanıklığı problemi yaşanmaması için cerrahi sırasında burun çatısının mutlaka güçlendirilmesi gerekir. Gerekli görüldüğünde kulak veya kaburga kıkırdaklarından da faydalanılarak solunum kapasitesi tamamen güvence altına alınır. Burun, kendi kendini taşıyan bir çadır gibi düşünülebilir; direkler zayıflarsa çadır çöker. Bu yapıyı güçlendirmek için burun içinden alınan kıkırdaklar kullanılarak hava yolu genişletilir. Güzel bir burun aynı zamanda rahatça nefes alabilen bir burun olmalıdır.
Nazal kemik ameliyatları sonrasında iyileşme sürecini hızlandırmak için nelere dikkat edilmelidir?
Başarılı bir cerrahi müdahale, sürecin sadece bir yarısıdır; diğer önemli yarısı ise özenli bir ameliyat sonrası bakımdır. Gelişmiş teknolojiler kullanılsa dahi kemik iyileşmesinin doğal biyolojik süresi değişmez. Kemiklerin kaynaması, oturması ve stabil hale gelmesi belirli bir zaman gerektirir. Bazen iyileşme dokusunun normalden fazla üretilmesine bağlı olarak burun sırtında küçük sertlikler veya yalancı kemer denilen çıkıntılar oluşabilir. Bunlar genellikle geçicidir ve zamanla düzelir. İyileşme sürecinin ilk aylarında burnu korumak çok önemlidir. Burun ucunun son şeklini alması ve derinin oturması, ince derili kişilerde bir yılı, kalın derili kişilerde ise iki yılı bulabilen uzun soluklu bir maratondur. İyileşme döneminde dikkat edilmesi gereken temel kurallar şunlardır:
- Darbelerden korunmak
- Gözlük takmamak
- Tuzu azaltmak
- Sigara içmemek
- Başı yüksekte tutmak
- Spordan kaçınmak
- Masaj yapmak
1976 yılında İzmir’de doğan Prof. Dr. Murat Songu, İzmir Atatürk Lisesi sonrası 1994 yılında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne girdi. Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanlık eğitimini Celal Bayar Üniversitesi’nde tamamladı. 5 Eylül 2014 tarihinde Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Hastanesi’nde yapılan sözlü sınavı ile “Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Doçenti” olmaya hak kazandı. Türk Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Derneği Bursu’nu kazanarak Şubat 2016 – Mayıs 2016 tarihleri arasında Amerika’da Pittsburgh şehrinde UPMC (University of Pittsburgh Medical Center)’da Robotik Cerrahi Ünitesi’nde çalıştı. 2 Nisan 2021 tarihinde “Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Profesörü” olmaya hak kazandı. Evli ve iki çocuk (Ayşe Songu, Selim Songu) babasıdır.