Lateral kıkırdak kompleksi, burnun orta ve alt kısmını oluşturan, dışarıdan estetik görünümü belirlerken içeriden de sağlıklı nefes almayı sağlayan temel destek iskeletidir. Rinoplasti ve septorinoplasti ameliyatlarında bu kıkırdakların doğru yönetilmesi, solunum yollarının açık kalmasını ve burnun zamanla çökmesini doğrudan engeller. Yüz estetiği uygulamalarında burun kanatlarının direncini artırmak ve burun ucunun dikliğini korumak, tamamen bu kıkırdak ağının yapısal bütünlüğüne bağlıdır. Estetik ve fonksiyonel cerrahinin temel amacı, anatomik dengeyi bozmadan hava akış direncini en aza indirmektir. Böylece hem doğal bir görünüme sahip hem de solunum işlevini hayat boyu kusursuz yerine getiren bir yapı inşa edilmiş olur.
Burnumuzun Çatısını Oluşturan Lateral Kıkırdak Nedir ve Neden Bu Kadar Önemlidir?
Burnun anatomik yapısı incelendiğinde, üst ve alt olmak üzere iki ana kıkırdak grubu ile karşılaşılır. Üst kısımda yer alan üçgen şeklindeki yapılar burnun orta bölümünü oluşturur ve hemen üzerindeki burun kemikleriyle sıkı bir bağlantı kurar. Bu bağlantı noktası, adeta bir köprünün kilit taşı gibi tüm yapıyı ayakta tutar. Eğer bu alanda bir zayıflık oluşursa, burun sırtında çökme adı verilen istenmeyen durumlar ortaya çıkabilir.
Alt kısımda yer alan kıkırdaklar ise burnun ucunu ve kanatlarını şekillendirir. Bu iki farklı kıkırdak grubu, tıpkı birbiri üzerine binen çatı kiremitleri gibi esnek bir eklemleşme gösterir. Bu esnek bölge, yüz mimikleri yapılırken veya gülümserken burnun doğal bir şekilde hareket etmesine olanak tanır. Kıkırdakların birbirine bu şekilde kenetlenmesi, aynı zamanda burun kanatlarının çökmesini engelleyen yapısal bir destek kalkanı görevi de görür. Bu esnek yapı sayesinde burun, dışarıdan gelen darbelere karşı belirli bir ölçüde esneyebilir ve kırılmadan eski haline dönebilir. Ancak daha da önemlisi, nefes alıp verirken oluşan hava basıncı değişimlerine karşı burnun iç duvarlarının direnç göstermesini sağlayan ana unsur bu kıkırdakların yapısal bütünlüğüdür. Nefes alma sırasında içeride oluşan vakum etkisine karşı koyabilmek, ancak bu anatomik yapıların yeterince güçlü olmasıyla mümkündür.
Derin Nefes Alırken Lateral Kıkırdak Neden Çöker ve Hangi Faktörler Etkilidir?
Derin nefes alındığında veya efor gerektiren sporlar yapıldığında burun kanatlarının içeriye doğru yapışması, kıkırdak desteğinin yetersiz kaldığının en belirgin göstergesidir. Hızlı hareket eden havanın basıncı düşürmesi prensibiyle çalışan bu sistemde, içeride oluşan vakum kıkırdakları kendine doğru çeker. Sağlıklı bir yapıda kıkırdaklar bu çekim kuvvetine rahatça direnir. Ancak bazı durumlarda bu direnç kaybolur ve hava yolu kapanır. Bu çökmenin temel nedenleri şunlardır:
- Yapısal zayıflık
- Doğumsal kıkırdak eksikliği
- Geçirilmiş travmalar
- Hatalı estetik operasyonlar
- Aşırı kıkırdak çıkarılması
- Yaşlanmaya bağlı doku gevşemesi
Muayene Sırasında Lateral Kıkırdak İçin Hangi Testler ve Değerlendirmeler Yapılır?
Hastanın solunum problemi ile başvurduğu durumlarda, sorunun kaynağını belirlemek için çeşitli muayene yöntemleri ve teknolojik araçlar kullanılır. Sadece dış görünüşe bakmak yeterli olmaz; burnun iç dinamiklerinin de objektif olarak değerlendirilmesi gerekir. Hastanın yanaklarını hafifçe yanlara doğru çekerek nefes almasının rahatlayıp rahatlamadığını kontrol etmek, çok yaygın ve etkili bir fiziksel muayene yöntemidir. Bunun yanı sıra sorunun fiziksel mi yoksa farklı bir nedenden mi kaynaklandığını kanıtlamak için bilimsel testlere başvurulur. Tanı sürecinde kullanılan başlıca yöntemler aşağıdaki gibidir:
- Cottle manevrası
- Modifiye Cottle testi
- Akustik rinometri
- Rinomanometri ölçümü
- Endoskopik burun muayenesi
- Dinamik solunum gözlemi
Ameliyatta Lateral Kıkırdak Desteklemek İçin Hangi Greftler Kullanılır?
Burun estetiği veya fonksiyonel onarım ameliyatlarında, kıkırdak zayıflıklarını gidermek ve hava yolunu kalıcı olarak açık tutmak için destekleyici kıkırdak parçaları, yani greftler kullanılır. Bu greftler genellikle hastanın kendi burun bölmesinden, kulak kepçesinden veya kaburgasından elde edilir. Her bir greft türünün kullanım amacı ve yerleştirildiği bölge farklılık gösterir. Burun çatısının daralmasını engellemek, çöken yan duvarları dışa doğru itmek veya burun ucunun zamanla düşmesini önlemek için bu desteklere ihtiyaç duyulur. Ameliyatlarda en sık kullanılan kıkırdak destek türleri şunlardır:
- Spreader greft
- Uzatılmış spreader greft
- Alar batten greft
- Lateral krural strut greft
- Kolumellar strut greft
- Ekstansiyon grefti
Lateral Kıkırdak Ameliyatlarında Burun Ucu Nasıl Korunur ve Şekillendirilir?
Burun ucu estetiği, kıkırdak cerrahisinin en ince detaylarını barındıran aşamalarından biridir. Burun ucunda yapılacak herhangi bir değişiklik, doğrudan kıkırdakların pozisyonunu ve gerginliğini etkiler. Geçmiş yıllarda burun ucunu küçültmek ve daraltmak amacıyla kıkırdakların büyük bir kısmı kesilip çıkarılıyordu. Bu durum ilk başlarda estetik görünse de zamanla kıkırdakların direncini kaybetmesine ve mandalla sıkılmış gibi yapay, nefes alamayan burunların ortaya çıkmasına neden oluyordu.
Günümüzde uygulanan modern tekniklerde ise yaklaşım tamamen değişmiştir. Kıkırdakları kesip zayıflatmak yerine, mevcut kıkırdak dokusu özel dikiş teknikleriyle yeniden şekillendirilir. Kıkırdaklar kendi üzerine katlanarak veya yönleri değiştirilerek burun ucuna istenilen zarif ve kalkık form verilir. Bu sayede burun ucu hem estetik açıdan kibar bir görünüme kavuşur hem de altındaki kıkırdak iskelet kesilmediği için yapısal bütünlüğünü korur. Böylece hasta, yıllar sonra bile burun ucunda düşme veya asimetri yaşamadan hayatına konforlu bir şekilde devam edebilir. Elde edilen bu sağlam temel, sadece fiziksel olarak tatmin edici sonuçlar vermekle kalmaz, hastanın günlük yaşam kalitesini de ciddi oranda artırır.
Kesip Atmak Yerine Lateral Kıkırdak Nasıl Korunur ve Hangi Yöntemler Tercih Edilir?
Modern cerrahi anlayışının temel felsefesi, dokuyu korumak ve mevcut malzemeyi en verimli şekilde kullanmaktır. Kıkırdaklar, insan vücudunda kendini kolayca yenileyemeyen değerli dokulardır. Bu nedenle ameliyat sırasında fazlalık gibi görünen kıkırdak bölümleri bile çöpe atılmaz, burnun zayıf noktalarını güçlendirmek için yapı taşı olarak değerlendirilir. Kesip çıkarma işlemleri yerine kıkırdağın kendi yapısını kullanarak direnci artırmak, hem ameliyat başarısını yükseltir hem de iyileşme sorunlarını en aza indirir. Kıkırdak dokusunu koruyarak yeniden şekillendiren başlıca modern cerrahi manevralar şunlardır:
- Kıkırdak katlama tekniği
- Dikişle daraltma yöntemi
- Kıkırdak kaydırma işlemi
- Sefalik repozisyon tekniği
- Kıkırdak flep uygulamaları
- Asma ve germe dikişleri
Lateral Kıkırdak Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır ve Neler Yapılmalıdır?
Kıkırdak dokusunun iyileşme fizyolojisi diğer dokulardan oldukça farklıdır. Kendi kan damarları olmadığı için beslenmesini etrafındaki dokulardan süzülen sıvılarla sağlar. Bu durum iyileşme sürecinin sabır gerektiren, uzun ve yavaş bir periyoda yayılmasına neden olur. Ameliyat sonrasındaki ilk günlerde oluşan ödemler ve şişlikler zamanla azalırken, kıkırdakların yeni şekline adapte olması ve biyolojik olarak olgunlaşması aylar sürer. Tam iyileşmenin sağlanması bir yılı bulabilir. Bu uzun süreçte burnun içeriden ve dışarıdan korunması, elde edilen sonucun kalıcılığı açısından hayati öneme sahiptir. İyileşme döneminde dikkat edilmesi gereken en kritik hususlar şunlardır:
- Başın yüksekte tutulması
- Silikon tamponların korunması
- İzotonik suyla nemlendirme
- Kabuklanmanın önlenmesi
- Fiziksel darbelerden kaçınma
- Gözlük kullanımının ertelenmesi
1976 yılında İzmir’de doğan Prof. Dr. Murat Songu, İzmir Atatürk Lisesi sonrası 1994 yılında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne girdi. Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanlık eğitimini Celal Bayar Üniversitesi’nde tamamladı. 5 Eylül 2014 tarihinde Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Hastanesi’nde yapılan sözlü sınavı ile “Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Doçenti” olmaya hak kazandı. Türk Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Derneği Bursu’nu kazanarak Şubat 2016 – Mayıs 2016 tarihleri arasında Amerika’da Pittsburgh şehrinde UPMC (University of Pittsburgh Medical Center)’da Robotik Cerrahi Ünitesi’nde çalıştı. 2 Nisan 2021 tarihinde “Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Profesörü” olmaya hak kazandı. Evli ve iki çocuk (Ayşe Songu, Selim Songu) babasıdır.