Prostat kanseri, erkek üreme sisteminde yer alan prostat bezindeki hücrelerin yapılarının bozularak kontrolsüzce çoğalması ve kötü huylu bir kitleye (tümöre) dönüşmesi durumudur. Bu hücresel bozulma genellikle yavaş ve sessiz bir gelişim gösterdiğinden erken dönemde fark edilebilir bir şikayet yaratmaz; ancak kitle büyüdükçe idrar akışında zayıflama, sık tuvalete gitme ihtiyacı ve mesaneyi tam boşaltamama gibi belirgin idrar yolu belirtileriyle kendini belli eder. Günümüzde prostat kanserinin tedavisi; hastanın durumuna özel olarak planlanan aktif izlem protokolleri, yüksek hassasiyetli robotik cerrahi operasyonları ve sadece tümörlü alanı tahrip eden fokal yöntemler sayesinde fonksiyon kaybı yaşanmadan, yüksek başarı oranlarıyla gerçekleştirilmektedir.
Prostat Kanseri Nedir ve Vücutta Nasıl Bir Yol İzler?
Prostat kanseri, yetişkin erkeklerde en sık karşılaşılan sağlık sorunlarından biridir ve hücrelerin kontrolden çıkmasıyla başlayan karmaşık bir serüvendir. Çoğu zaman kendi halinde, oldukça yavaş büyüyen bir yapıdadır. Öyle ki ileri yaştaki birçok erkeğin prostatında bu anormal hücreler bulunur ancak ömürleri boyunca hiçbir ciddi soruna yol açmazlar. Hastalığın vücuttaki yolculuğu genellikle prostat bezinin dış kısımlarından, kapsüle yakın bölgelerden başlar. Kapsül adı verilen, prostatı dışarıdan saran kalın zarın içinde yıllarca adeta hapis kalabilir. Ancak tümör hücrelerinin bazı türleri biyolojik olarak daha hareketli ve saldırgandır. Bu agresif türler, zamanla prostatın dış zarını aşındırıp delerek hemen yanındaki sperm keseciklerine ulaşabilir. Daha da ilerlediğinde lenf yollarına ve ince kan damarlarına karışarak vücudun daha uzak noktalarına, özellikle de omurga ve kalça kemiklerine seyahat edebilir. Günümüz tıbbı sayesinde artık bu hücrelerin yapısını analiz ederek hangi hızda büyüyeceklerini, ne kadar saldırgan olabileceklerini çok önceden saptayabiliyor ve bu zararlı yolculuğu daha en başından durdurabiliyoruz.
Prostat Kanseri Hangi Yaş Gruplarında ve Kimlerde Daha Sık Görülür?
Hastalığın ortaya çıkış sürecinde geçen zaman en önemli faktörlerden biridir. Yaş ilerledikçe, tıpkı cildimizde veya diğer organlarımızda olduğu gibi, hücrelerin kendini yenileme ve onarma mekanizmalarında bazı aksaklıklar yaşanır. Bu aksaklıklar hücresel düzeyde kanserleşme riskini artırır. Bu hastalık otuzlu yaşlar gibi genç dönemlerde son derece nadir görülür. Kırklı yaşların sonlarına doğru hücrelerde yavaş yavaş bazı kıpırdanmalar başlasa da asıl büyük artış ve klinik olarak anlamlı vakalar altmışlı yaşlardan sonra karşımıza çıkar. Seksenli yaşlara gelindiğinde ise neredeyse her iki erkekten birinin prostat dokusunda, sadece mikroskopla görülebilen hücresel düzeyde de olsa bu değişikliklere rastlamak mümkündür. Yaş faktörünün yanı sıra kişinin etnik kökeni de hastalığın görülme sıklığını ve şiddetini etkileyen çok çarpıcı bir detaydır. Örneğin Afrika kökenli siyahi erkeklerde bu hastalığa çok daha genç yaşlarda ve daha agresif formlarda rastlanırken, Asya kökenli erkeklerde görülme sıklığı oldukça düşüktür. Bu farklılığın temelinde, nesilden nesile aktarılan binlerce yıllık genetik kodlar ve çevresel adaptasyonların karmaşık etkileşimi yatmaktadır.
Risk altında olduğu bilinen bazı gruplar şunlardır:
- İleri yaştaki erkekler
- Afrika kökenli bireyler
- Ailesinde kanser öyküsü olanlar
- Obezite sorunu yaşayanlar
Aile Geçmişi ve Genetiğin Prostat Kanseri Üzerindeki Etkisi Nedir?
Birçok tıbbi durumda olduğu gibi, anne ve babamızdan aldığımız genetik mirasımız burada da bize son derece hayati ipuçları sunar. Eğer ailenizde, kan bağınız olan kişilerde bu hastalıkla tanışmış bireyler varsa, hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına genetik düzeyde bir yatkınlık taşıma ihtimali göz ardı edilemez. Özellikle baba, erkek kardeş veya amca gibi birinci derece akrabalarda bu teşhisin konmuş olması, o kişinin riskini normal popülasyona göre belirgin şekilde artırır. Aile ağacında birden fazla kişide bu durum gözleniyorsa, risk sadece toplanmakla kalmaz, katlanarak büyür. Daha da dikkat çekici olanı, hastalığa yakalanan akrabanın tanıyı aldığı yaştır. Eğer baba veya kardeş çok genç bir yaşta, örneğin kırklı yaşların sonunda veya ellili yaşların başında bu tanıyı aldıysa, bu durum ailedeki genetik şifrede çok daha güçlü bir yatkınlık olduğuna işaret eder. Üstelik bu mirası sadece erkek tarafından beklemek yanıltıcı olur. Anne tarafında veya kız kardeşlerde meme kanseri ya da yumurtalık kanseri öyküsü bulunması, BRCA genleri gibi paylaşılan ortak genetik mutasyonlar nedeniyle erkeklerdeki hastalık riskini dolaylı ama güçlü bir şekilde etkileyebilir.
Günlük Yaşam Alışkanlıkları ve Beslenmenin Prostat Kanseri İle İlişkisi Var mıdır?
Genetik şifremizi değiştirmek mümkün değildir ancak yaşam tarzımızı ve ne yiyip ne içtiğimizi seçmek tamamen bizim kontrolümüzdedir. Tüketilen her gıda, içilen her damla su, vücuttaki milyarlarca hücrenin nasıl çalışacağını doğrudan veya dolaylı olarak etkiler. Özellikle büyük şehirlerde çok yaygınlaşan, hareketten uzak, bol hayvansal yağlı, tütsülenmiş ve kırmızı etin yoğun ağırlıkta olduğu Batı tarzı beslenme alışkanlıkları, vücutta hücresel stresi ve kronik iltihaplanmayı körükler. Bu tür asidik ve stresli bir metabolik ortam, kanser hücrelerinin uyanması ve kolayca beslenip büyümesi için adeta verimli bir toprak görevi görür. Ayrıca aşırı kilolu olmak, vücuttaki insülin direncini ve büyüme faktörlerini değiştirerek riski artıran bir diğer önemli ve değiştirilebilir faktördür. Bunun tam aksine, taze mevsim sebzeleri, renkli meyveler, soğuk sıkım zeytinyağı ve omega-3 açısından zengin balık ağırlıklı bir Akdeniz diyeti, hücreleri dış saldırılara karşı koruyan sağlam bir kalkan oluşturur. Özellikle domatesin yapısında bulunan likopen, soya ürünleri ve yeşil çay gibi güçlü antioksidan kaynaklarının prostat hücreleri üzerinde koruyucu ve yatıştırıcı bir etkiye sahip olduğu bilimsel olarak kuvvetle desteklenmektedir.
Uzak durulması önerilen besinler şunlardır:
- İşlenmiş et ürünleri
- Aşırı hayvansal yağlar
- Şekerli gazlı içecekler
- Katkı maddeli paketli gıdalar
Erken Dönemde Prostat Kanseri Hangi Belirtileri Verir?
Hastalıkla ilgili hastaları en çok şaşırtan, kafa karıştıran ve aslında en sinsi olan kısım belirtiler konusudur. Şunu çok net bir şekilde vurgulamak gerekir ki hastalığın en erken, en masum ve tedavisinin en başarılı olduğu aşama çoğunlukla tamamen sessizce ilerler. Prostat bezinin kenarında, çok küçük ve sınırlı bir alanda başlayan bu hücresel başkaldırı, kişiye hiçbir rahatsızlık hissi vermez. Hastanın idrar yapma alışkanlıklarında en ufak bir değişiklik olmaz, pelvik bölgede herhangi bir ağrı veya sızı hissedilmez, genel enerji durumu tamamen yerindedir. Hastalığın teşhisini zorlaştıran temel neden de bu şikayetsiz dönemdir. Birçok kişi “Nasıl olsa hiçbir şikayetim yok, tuvalete çok rahat çıkıyorum, doktora gitmeme gerek yok” diye düşünür ancak bu özel durumda bu yaklaşım doğru değildir. Şikayetlerin ortaya çıkması, tümörün artık belirli bir kritik büyüklüğe ulaştığı anlamına gelir. Sessiz evrede, hiçbir belirti vermezken yapılan rutin kontroller hayat kurtarır.
Erken dönemde en sık karşılaşılan durumlar aşağıdaki gibidir:
- Belirti yokluğu
- Şikayetsiz klinik seyir
- Tamamen normal idrar akışı
- Ağrısız ve konforlu günlük yaşam
İlerleyen Evrelerde Prostat Kanseri Hangi Şikayetlere Yol Açar?
Tümör sessiz evreyi geride bırakıp büyümeye devam ettiğinde, yapısı gereği prostat bezinin tam ortasından geçen ve idrarın dışarı atılmasını sağlayan kanala fiziki bir baskı yapmaya başlar. Bu mekanik baskı, bir bahçe hortumunun dışarıdan sıkıştırılması veya üzerine basılması gibidir. İdrar kesesi idrarla tamamen dolu olsa bile, idrar bu daralmış ve sıkışmış yoldan rahatça dışarı çıkamaz. İşte bu aşamada günlük hayatın konforunu ciddi şekilde bozan tuvalet sorunları baş gösterir. Kişi tuvalete gittiğinde idrarını başlatabilmek için beklemek zorunda kalır, idrar tazyiki eskisi gibi güçlü ve uzağa doğru değil zayıf ve ayak uçlarına doğru kesik kesik akar. Geceleri derin uykudan uyanıp defalarca tuvalete gitme ihtiyacı doğar. Bazen mesane tam boşalamadığı için tuvaletten çıkar çıkmaz yeniden idrar yapma hissi oluşur. Eğer hastalık prostatın da dışına taşıp çevredeki sinirlere, damarlara veya kemik dokuya ulaşırsa tablo değişir. O zaman işin içine kanamalar ve çok şiddetli, ağrı kesicilere yanıt vermeyen kemik sızıları da dahil olur.
İleri evrelerde görülebilen şikayetler şunlardır:
- İdrara başlamada zorlanma
- Zayıf ve damla damla idrar akımı
- Sık idrara çıkma
- Gece idrara kalkma
- İdrarda kan görülmesi
- Menide kan görülmesi
- İnatçı kalça ve sırt ağrıları
- Açıklanamayan kilo kaybı
Prostat Kanseri Teşhisinde Kullanılan PSA Testi Ne İşe Yarar?
Teşhis ve tarama sürecindeki en büyük ve en ulaşılabilir yardımcı, koldan alınan basit bir kan örneğiyle bakılan PSA ölçümüdür. PSA, aslında prostat bezindeki hücreler tarafından doğal olarak üretilen ve temel görevi meninin kıvamını sıvılaştırarak spermlerin rahat hareket etmesini sağlamak olan özel bir proteindir. Sağlıklı bir bedende bu proteinin neredeyse tamamı prostatın içinde kalır ve kan dolaşımına çok ama çok az bir miktarı sızar. Fakat prostat dokusunun iç yapısı bozulduğunda, kanser hücreleri hızla çoğalarak normal hücrelerin bütünlüğünü parçaladığında, bu protein kana yüksek miktarlarda karışmaya başlar. PSA testi, adeta prostatın gizli odalarında neler olup bittiğini dışarıya anlatan çok hassas bir haberci, bir tür erken uyarı sistemidir. Bu sistemde değerler yükselmeye başladığında, içeride yolunda gitmeyen hücresel bir aktivite olduğu anlaşılır. Testin uygulanması zahmetsizdir, hastanın aç veya tok olması sonucu değiştirmez. Yine de PSA değerini tek başına yüzde yüz kesin bir kanser tanısı olarak değerlendirmek yanıltıcı olur. Bu test, sadece daha derinlemesine, daha detaylı bir inceleme yapılıp yapılmaması gerektiğini gösteren güçlü bir yol göstericidir. Her yaş dönemi için kabul edilen normal bir üst sınır vardır ve değerin aylar içindeki artış hızı çok büyük önem taşır.
PSA Yüksekliği Her Zaman Prostat Kanseri Anlamına mı Gelir?
Rutin bir kontrol sırasında kan sonuçlarında PSA değerinin referans aralığının çok üzerinde olduğunu gören kişiler genellikle derin bir endişeye ve paniğe kapılırlar. Fakat bu noktada sakin kalmak ve tablonun tamamını görmek gerekir; çünkü PSA yüksekliği her durumda korkulan senaryonun habercisi değildir. PSA isimli bu protein, kanser hücrelerine özel bir madde değildir; tamamen normal, iyi huylu prostat hücreleri tarafından da aynı şekilde üretilir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte prostat bezi doğal bir şekilde hacim olarak büyüdüğünde, prostatta daha fazla hücre bulunacağı için kandaki PSA değeri de doğal ve masum bir şekilde yüksek çıkar. Buna ek olarak prostat bezinde meydana gelen aniden gelişen veya kronikleşmiş bakteriyel iltihaplanmalar, hücrelerde hasar oluşturarak kana bol miktarda PSA geçişine sebep olabilir. Hatta idrar yolu enfeksiyonları, üşütmek, uzun süre sert bir zeminde oturmak, uzun bisiklet turları yapmak, sonda takılması veya yakın zamanda prostat muayenesi olmak bile bu değeri geçici bir süreliğine yükseltebilir. Dolayısıyla yüksek bir değer saptandığında hemen en kötü ihtimali düşünmek yerine, bu durumun altındaki gerçek ve basit nedeni bulmaya odaklanılır.
PSA değerini yükselten iyi huylu durumlar şunlardır:
- İyi huylu prostat büyümesi
- Prostat bezinin iltihaplanması
- İdrar yolu enfeksiyonu
- İdrar yoluna sonda takılması
Prostat Kanseri Tanısında Akıllı MR ve Görüntüleme Yöntemleri Neden Önemlidir?
Eğer kan testindeki PSA seviyesi açıklanamayan bir şekilde yüksek seyrediyorsa veya ürolojik fizik muayene sırasında prostat dokusunda şüpheli, taş gibi sert bir bölge fark edildiyse, bir sonraki kritik adım prostatın iç yapısını gözle görülür hale getirmektir. Tıp teknolojisinin çok ilerlemediği geçmiş yıllarda, bu şüphe üzerine doğrudan doku örneği alma işlemine geçilirdi. Günümüzde ise devrim niteliğindeki Multiparametrik Prostat MR’ı, yani Akıllı MR teknolojisi kullanılmaktadır. Hastanın çok güçlü bir manyetik alanın içine yatırıldığı bu işlem prostat bezini radyasyon kullanmadan incecik dilimler halinde, üç boyutlu ve yüksek çözünürlüklü olarak haritalandırır. Akıllı MR, prostatın içindeki kan damarlarının yoğunluğunu, hücrelerin sıkışıklık derecesini hesaplayarak şüpheli bir tümörün sağda mı, solda mı saklandığını, ne kadar hacimli olduğunu net bir şekilde gösterir. Tümörün dış zarı aşıp aşmadığı veya çevre dokulara yayılıp yayılmadığı da bu haritada belirginleşir. Bu sayede ortada hiçbir şüpheli odak yokken hastayı gereksiz bir biyopsi stresinden ve işleminden korumak mümkün olur. Eğer bir risk tespit edildiyse de bu MR haritası daha sonra yapılacak müdahaleler için eşsiz ve kusursuz bir kılavuzluk sağlar.
Prostat Kanseri Şüphesinde Akıllı Biyopsi (Füzyon Biyopsi) Nasıl Yapılır?
MR görüntülemesi sonucunda prostatın herhangi bir bölgesinde yüksek risk taşıyan şüpheli bir odak rapor edildiyse, kesin teşhisi koymanın dünyaca kabul görmüş tek yolu o bölgeden küçük parçalar alıp mikroskopta incelemektir. Eski ve standart tekniklerde prostatın genelinden rastgele parçalar alınırdı, bu da bazen küçük ama tehlikeli tümörlerin gözden kaçmasına, iğnenin tam hedefe ulaşamamasına neden olabilirdi. Günümüzde ise Akıllı Biyopsi olarak bilinen MR-TRUS Füzyon Biyopsi teknolojisi kullanılmaktadır. Bu üst düzey işlemde, radyoloğun işaretlediği MR görüntüleri özel bir bilgisayar sistemi aracılığıyla ameliyathanedeki ultrason cihazına aktarılır. İşlem sırasında prob ile elde edilen canlı ultrason görüntüsü, daha önce çekilmiş üç boyutlu MR haritasıyla üst üste bindirilir. Sistem, şüpheli bölgeyi ekranda kırmızı bir hedef olarak işaretler. İğne, körlemesine değil doğrudan bu işaretli hedefe, milimetrik bir doğrulukla yönlendirilir. Nokta atışı ile hedeften alınan bu örnekler sayesinde, klinik olarak önemli ve agresif tümörleri yakalama başarısı inanılmaz ölçüde artar. İşlem öncesinde bölgeye uygulanan güçlü lokal anestezi sayesinde hasta genellikle hiçbir ağrı hissetmez.
Patoloji Raporundaki Gleason Skoru Prostat Kanseri İçin Ne İfade Eder?
Biyopsi işlemiyle alınan o incecik doku parçaları, patoloji laboratuvarında özel boyalarla boyanarak çok güçlü mikroskoplar altında incelenir. Patoloji uzmanı, hücrelerin dizilimine, şekillerine ve hücresel bütünlüklerine bakarak onların normal ve sağlıklı yapıdan ne kadar saptığını değerlendirir. Kanser hücrelerinin bu yabanileşme ve şekil değiştirme derecesine puan verilmesine Gleason Skoru adı verilir. Hücreler eğer normal prostat hücrelerine hala çok benziyorsa ve düzenli bir küme oluşturmuşlarsa düşük puan alırlar. Yapıları tamamen bozulmuş, sınırları belirsizleşmiş ve kaotik bir hal almışlarsa yüksek puan verilir. Tümör içinde en sık gözlemlenen iki farklı hücre deseninin bir ile beş arasındaki puanları toplanarak toplam bir skor belirlenir. Bu sayısal skor, hastalığın gelecekte nasıl bir karakter sergileyeceği, sessiz mi kalacağı yoksa saldırgan bir yayılma eğilimi mi göstereceği konusunda en net bilgiyi verir. Tedavi seçenekleri, tamamen bu hücrelerin saldırganlık derecesi referans alınarak hastaya özel olarak şekillendirilir.
Patoloji raporlarında değerlendirilen genel skor grupları şunlardır:
- Skor altı
- Skor yedi
- Skor sekiz
- Skor dokuz
- Skor on
Prostat Kanseri Tedavisinde Aktif İzlem Hangi Hastalara Önerilir?
Patoloji raporu sonucunda hücre yapısı çok bozulmamış, Gleason skoru en alt sınırda olan ve hacim olarak prostatın çok küçük bir alanını kaplayan uysal bir tümör tespit edildiyse, tıbbi yaklaşım hemen radikal bir ameliyata veya güçlü bir ışın tedavisine yönelmek olmaz. Çünkü tıp dünyasında çok iyi bilinir ki bu kadar düşük riskli bazı tümörler, hastanın hayatı boyunca milimetre bile büyümeden, sessizce o bölgede kalabilir. Böyle bir hastaya ağır bir müdahale yapıp onu idrar sorunları veya cinsel fonksiyon kayıpları gibi risklerle karşı karşıya bırakmak yerine Aktif İzlem adı verilen özel bir protokol uygulanır. Bu yöntem hastalığı kendi haline bırakmak veya tedaviyi ertelemek değil son derece dikkatli bir gözlem sürecidir. Hasta belirli periyotlarla kliniğe çağrılır, PSA değerlerindeki değişimler grafikle takip edilir, fiziki muayenesi tekrarlanır ve yılda bir kez MR çekilerek tümörün boyutu ölçülür. Hastalık uslu durduğu sürece yaşam kalitesini düşürecek hiçbir işlem yapılmaz. Ancak tümörün karakterinde agresifleşme veya boyutunda belirgin bir artış saptanırsa, derhal kesin tedavi aşamasına geçilir.
Cerrahi Müdahale Gerektiren Prostat Kanseri Vakalarında Robotik Cerrahi Nasıl Uygulanır?
Hastalık sessiz ve uysal değilse, izlemeye uygun görünmüyorsa ve yapılan detaylı taramalarda tamamen prostatın dış zarı içinde hapsolmuş durumdaysa, tıbbi hedef bu kanserli dokuyu vücuttan hiçbir kalıntı bırakmadan söküp almaktır. Bu noktada modern tıbbın ulaştığı zirve, Robotik Cerrahi yöntemidir. Açık ameliyatlardaki büyük kesilerin aksine, hastanın karnında sadece bir veya iki santimetrelik küçük delikler açılır. Bu deliklerden içeri, ucunda yüksek çözünürlüklü büyütücü kameralar ve insan elinin ulaşamayacağı kadar ince cerrahi aletler olan robotik kollar yerleştirilir. Ameliyatı yapan uzman cerrah, masanın başındaki hastanın hemen yanındaki kontrol ünitesine oturarak, içerideki yapıyı devasa bir büyüklükte ve üç boyutlu olarak izler. Cerrah parmaklarını hareket ettirdikçe robotik kollar bu hareketleri içeriye birebir ve titremesiz olarak aktarır. Daracık pelvik bölgede, prostatın hemen altındaki idrar tutma kaslarına ve yanından geçen incecik sertleşme sinirlerine mikroskobik düzeyde hassasiyet gösterilerek prostat bezi çıkartılır. İçerideki tüm minik kan damarları ileri teknolojiyle anında mühürlendiği için ameliyat sırasında kan kaybı neredeyse hiç yaşanmaz.
Robotik Cerrahinin Prostat Kanseri Ameliyatlarındaki Avantajları Nelerdir?
Geçmiş yıllarda uygulanan standart açık ameliyat yöntemlerinde hastanın karnına yapılan büyük cerrahi kesi, ameliyat sonrasındaki iyileşme sürecini çok zahmetli bir hale getirirdi. Yoğun ağrılar, yara yeri enfeksiyonu riskleri ve uzun süre hastanede yatma zorunluluğu hastaları bedenen ve ruhen yorardı. Günümüzde robotik teknolojinin benzersiz kabiliyetleri sayesinde bu zorluklar ortadan kalkmıştır. Öncelikle ameliyat sonrası hasta çok az bir ağrı hisseder ve vücudunda estetiği bozan büyük bir kesi izi bulunmaz. Prostat çıkarıldıktan sonra idrar kesesi ile idrar yolu arasındaki bağlantı, robotun çok yüksek açılı dönebilen bilek hareketleri sayesinde o kadar sağlam ve su sızdırmaz bir şekilde dikilir ki idrar sondasının çıkarılma süresi çok kısalır. Hastaların en büyük endişesi olan ameliyat sonrası altını ıslatma veya ereksiyon yeteneğini kaybetme gibi riskler, bu cerrahi hassasiyet sayesinde minimuma indirilir. Hastalar çoğunlukla operasyonun ertesi günü rahatça yürüyüş yapmaya başlar ve birkaç gün içinde taburcu edilerek eski sağlıklı, sosyal yaşamlarına hızla dönüş sağlarlar.
Robotik yöntemin hastalara sunduğu avantajlar şunlardır:
- Minimum kan kaybı
- Çok az operasyon ağrısı
- Kısa hastanede yatış süresi
- Hızlı bedensel iyileşme
- İdrar tutma kaslarının korunması
- Cinsel fonksiyonların korunması
Ameliyatsız Prostat Kanseri Tedavisi Olarak Bilinen Fokal Yöntemler (HIFU, NanoKnife) Nelerdir?
Her prostat kanseri vakasında tümör prostatın tamamına yayılmaz. Bazen yapılan detaylı haritalamalarda tümörün sadece küçük bir odak halinde bezin bir köşesinde yerleşim gösterdiği saptanır. Hastanın anatomik yapısı, tümörün yeri ve genel durumu uygunsa, organın tamamını almak yerine sadece hasta olan o küçük bölgeyi tahrip etme fikri doğmuştur. Noktasal tedaviler, yani fokal tedaviler tamamen bu ihtiyaca cevap veren devrim niteliğinde yöntemlerdir. En yaygın uygulananlardan biri olan HIFU, özel bir cihazla yüksek yoğunluklu ses dalgalarının doğrudan kanserli hücrelere odaklanması esasına dayanır. Ses dalgaları o noktada çok yüksek bir ısı oluşturarak hücreleri adeta buharlaştırır ve yakarak yok eder. Çok daha yeni bir teknoloji olan NanoKnife ise dokuyu ısıtmadan etki eder. Çok ince iğnelerle tümörlü alanın çevresi sarılır ve aralarından çok yüksek voltajda kısa süreli elektrik akımı geçirilir. Bu akım kanser hücrelerinin dış zarlarında kalıcı büyük delikler açarak hücreleri anında öldürür. İşlem sırasında çevre sinirlere ve kan damarlarına zarar verilmez. Vücutta hiçbir kesi yapılmadan gerçekleştirilen bu işlemler sonrasında hasta aynı gün normal hayatına dönebilir.
Noktasal tümör yıkımı sağlayan yöntemler şunlardır:
- Odaklanmış ses dalgası
- Yüksek voltajlı elektrik
- Dondurarak doku tahribi
İleri Evre Prostat Kanseri Tedavisinde Işın Terapisi ve Akıllı İlaçlar Nasıl Kullanılır?
Kanser hücreleri prostatın dışındaki koruyucu zarı delmiş, bölgesel lenf bezlerine sıçramış, leğen kemiklerine veya diğer uzak organlara yayılmışsa, hastalık artık ileri evre olarak kabul edilir. Bu tabloda sadece prostat bölgesine yapılacak bir cerrahi ameliyat tek başına hastalığı vücuttan temizlemeye yetmez. Bu sebeple tüm vücudu kapsayan veya daha geniş alanları hedef alan kapsamlı stratejilere başvurulur. Radyoterapi, yani ışın tedavisi bu evredeki en temel ve güçlü destekleyicilerden biridir. Son teknoloji cihazlar, sağlıklı bağırsakları ve mesaneyi koruyarak sadece tümörlü odaklara çok yüksek dozlarda öldürücü radyasyon verir. Hastalık yaygınlaştığında kanserin en büyük yakıtı olan testosteron hormonunun üretimi durdurulmalıdır. Hormon baskılayıcı iğnelerle hastanın testosteron seviyesi sıfırlanarak kanser hücreleri adeta gıdasız bırakılır ve büyümeleri durdurulur. Zaman içinde hücreler bu duruma alışıp yeniden büyümeye çalışırsa, doğrudan hücrenin içine girerek reseptörleri kilitleyen ağızdan alınan yeni nesil akıllı haplar kullanılır. Tüm bunlara rağmen direnç devam ederse, kanser hücrelerini nerede olurlarsa olsunlar bulup içeriden yok eden akıllı moleküler radyoaktif tedaviler devreye girer.
Prostat Kanseri Tedavisi Sonrası Hastaları Neler Bekler?
Ameliyat başarıyla tamamlandığında veya ışın tedavisi planlandığı gibi bittiğinde, “Artık tamamen iyileştim, bir daha doktor yüzü görmeyeceğim” düşüncesi kesinlikle doğru ve sağlıklı bir yaklaşım değildir. Prostat kanseri tedavisi, bittikten sonra da takibi gerektiren uzun ve sabır isteyen bir yolculuktur. Tedaviden sonraki ilk yıllarda hastalar birkaç ayda bir, sonraki yıllarda ise en az yılda bir kez klinik muayeneye çağrılır ve kandan PSA ölçümleri yapılır. Eğer prostat cerrahi olarak tamamen çıkarılmışsa, kanda PSA değerinin ölçülemeyecek kadar düşük, yani sıfıra yakın kalması beklenir. Yıllar süren takipler sırasında bu değerde ufak bir kıpırdanma veya sürekli bir artış eğilimi tespit edilirse, bu durum hastalığın vücudun bir köşesinde yeniden canlanmaya çalıştığına işaret edebilir. Bu uyarıyı erken almak, çok daha basit yöntemlerle durumu kontrol altına almayı sağlar. Ayrıca cerrahi sonrası pelvik taban adı verilen kasları güçlendirmek için verilen günlük idrar egzersizlerini aksatmamak, cinsel rehabilitasyon sürecine hekimle birlikte karar vermek bedensel toparlanmayı inanılmaz ölçüde hızlandırır.
Prostat Kanseri Riskini Azaltmak İçin Hangi Önlemler Alınabilir?
Tıbbın sunduğu tüm bu ileri teknolojik imkanların ötesinde, asıl başarı hastalığın vücuda yerleşmesini mümkün olduğunca geciktirmek veya engellemekten geçer. Yaşın ilerlemesine veya genetik olarak bize miras kalan özelliklere müdahale edemeyiz ancak hücrelerimizin sağlıklı ve stresten uzak bir ortamda yaşamasını sağlamak bizim elimizdedir. Gündelik yaşamdaki stres düzeyini azaltmak, yeterli ve kaliteli uyku uyumak, bağışıklık sistemini bir saat gibi tıkır tıkır çalıştıran en doğal ilaçlardır. Beslenme düzeninde ciddi ve kararlı bir değişiklik yapmak, mangalda aşırı yanmış etlerden, bol yağlı hazır yiyeceklerden ve asitli içeceklerden uzaklaşmak gerekir. Bunların yerine mevsiminde yetişen, renklendirici ve koruyucu madde içermeyen sebze meyveleri tüketmek vücudun arınmasına yardımcı olur. İdeal kiloyu korumak, haftada birkaç gün düzenli olarak hafif tempolu yürüyüşler yapmak vücudun kan dolaşımını canlandırarak organların bol oksijen almasını sağlar. Ve tabii ki hiçbir şikayet olmasa bile belirli bir yaştan sonra ürolojik kontrolleri ve kan testlerini ihmal etmemek en akıllıca yatırımdır.
Korunmak için günlük hayatta uygulanabilecek adımlar şunlardır:
- Sağlıklı beslenme
- Düzenli fiziksel aktivite
- İdeal kilonun korunması
- Rutin sağlık taramaları
- Günlük stres yönetimi