Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi; doğumsal anomaliler, travma sonrası doku kayıpları ve estetik kaygılar nedeniyle oluşan şekil ve fonksiyon bozukluklarının cerrahi yöntemlerle düzeltilmesini amaçlayan tıbbi uzmanlık dalıdır. Hem görünümün iyileştirilmesi hem de işlevsel bütünlüğün sağlanması hedeflenir.
Plastik cerrahi hangi hastalıklara bakar sorusu, yanık tedavisi, deri tümörleri, el cerrahisi ve yüz travmaları gibi geniş bir alanı kapsar. Doku onarımı, mikrocerrahi uygulamaları ve yara izlerinin düzeltilmesi bu branşın temel çalışma konuları arasında yer alır ve multidisipliner yaklaşım gerektirir.
Rekonstrüktif cerrahi nedir sorusuna yanıt olarak; kanser sonrası oluşan doku eksiklikleri, doğumsal yarık dudak ve damak gibi anomaliler ile travmatik kayıpların onarılması ifade edilir. Amaç, hem anatomik bütünlüğü sağlamak hem de hastanın yaşam kalitesini artırmaktır.
Estetik cerrahi neyi kapsar denildiğinde; burun estetiği, meme estetiği, liposuction ve yüz gençleştirme işlemleri öne çıkar. Bu uygulamalar bireyin fiziksel görünümünü iyileştirmeyi hedeflerken, psikososyal iyilik haline katkı sağlamayı ve hasta memnuniyetini artırmayı amaçlar.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanımı | Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi; doğumsal anomaliler, travmalar, yanıklar, tümör cerrahisi sonrası oluşan doku kayıpları gibi durumların onarımı ile yüz ve vücut estetiğini geliştirmeye yönelik cerrahi girişimleri kapsayan tıbbi bir branştır. |
| Alt Dalları | Rekonstrüktif cerrahi, estetik (kozmetik) cerrahi, mikrocerrahi, kraniofasiyal cerrahi, el cerrahisi, maksillofasiyal cerrahi, yanık tedavisi ve onarımı. |
| Rekonstrüktif Cerrahi Alanı | Doğuştan ya da sonradan gelişen doku ve organ kayıplarının işlevsel ve/veya görsel olarak onarılması. Örnek: Dudak-damak yarıkları, meme rekonstrüksiyonu, kanser sonrası doku onarımları. |
| Estetik Cerrahi Alanı | Yüz ve vücut görünümünü iyileştirmeye yönelik isteğe bağlı cerrahi işlemler. Örnek: Rinoplasti (burun estetiği), liposuction, yüz germe, meme büyütme/küçültme. |
| Sık Uygulanan Estetik İşlemler | Burun estetiği (rinoplasti), göz kapağı estetiği (blefaroplasti), yüz germe, yağ aldırma (liposuction), karın germe, meme büyütme/küçültme/dikleştirme. |
| Mikrocerrahi | Mikroskop altında yapılan damar ve sinir onarımları ile doku nakilleri; kopan uzuvların dikilmesi veya serbest doku transferleri. |
| El Cerrahisi | El travmaları, sinir ve tendon kesileri, sinir sıkışmaları (karpal tünel sendromu gibi), doğuştan el anomalilerinin cerrahisi. |
| Yüz Kafatası Cerrahisi (Kraniofasiyal Cerrahi) | Kafatası ve yüz kemiklerinde doğumsal anomaliler (örneğin kraniyosinostoz), tümörler veya travmalar sonrası deformitelerin düzeltilmesi. |
| Yanık Tedavisi | Akut yanıkların yönetimi, iyileşme süreci, yanık sonrası oluşan kontraktürlerin ve skarların cerrahi olarak düzeltilmesi. |
| Tümör Cerrahisi Sonrası Onarımlar | Kanser nedeniyle alınan doku/organların (örneğin meme, deri, baş-boyun bölgeleri) yeniden yapılandırılması. |
| Doğumsal Anomali Onarımı | Yarık dudak-damak, el-ayak anomalileri, kulak yokluğu gibi doğuştan gelen yapı bozukluklarının cerrahi düzeltmeleri. |
| Uygulama Alanları | Baş-boyun bölgesi, göğüs, karın, kol-bacaklar, cinsel organlar dahil olmak üzere vücudun tüm bölgeleri. |
| Kullandığı Teknikler | Doku genişletme, deri grefti, flep cerrahisi, endoskopik cerrahi, lazer uygulamaları, yağ enjeksiyonu, implantlar. |
| Amaç | Fonksiyonun yeniden kazandırılması, görünümün iyileştirilmesi ve bireyin yaşam kalitesinin artırılması. |
| Başvuru Nedenleri | Travma sonrası deformiteler, estetik kaygılar, doğuştan bozukluklar, kanser sonrası doku kaybı, yaşlanma belirtileri. |
Plastik Cerrahinin Temel Çalışma Alanları
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi üç ana başlık altında incelenir:
- Rekonstrüktif cerrahi (onarım cerrahisi)
- Estetik (kozmetik) cerrahi
- El cerrahisi ve mikrocerrahi uygulamaları
Bu alanlar birbirinden tamamen ayrı değildir; birçok klinik durumda hem fonksiyonel hem estetik hedefler birlikte değerlendirilir.
Rekonstrüktif Cerrahi Nedir?
Rekonstrüktif cerrahi; doğumsal anomaliler, travmalar, enfeksiyonlar, yanıklar veya kanser cerrahisi sonrası oluşan doku kayıplarının onarımını kapsar. Buradaki temel amaç yalnızca görünümü düzeltmek değil, aynı zamanda organın veya dokunun işlevini yeniden kazandırmaktır.
Sık karşılaşılan durumlar:
- Doğumsal anomaliler: Dudak-damak yarıkları, kulak kepçesi şekil bozuklukları, el-parmak anomalileri
- Travmalar: Trafik kazaları, kesici-delici alet yaralanmaları
- Yanıklar: Derin yanık sonrası gelişen skar dokusu ve kontraktürler
- Kanser sonrası rekonstrüksiyon: Özellikle meme kanseri sonrası meme rekonstrüksiyonu
Örneğin meme kanseri nedeniyle yapılan mastektomi (memenin cerrahi olarak alınması) sonrasında uygulanan meme rekonstrüksiyonu, hastanın hem beden bütünlüğünü hem de psikososyal iyilik halini desteklemeyi amaçlar. Bu işlemler implantlar veya hastanın kendi dokuları (otolog doku) kullanılarak gerçekleştirilebilir.
Rekonstrüktif cerrahide sık kullanılan yöntemlerden biri mikrocerrahidir. Mikrocerrahi; mikroskop altında, milimetrik damar ve sinirlerin onarılmasını içeren ileri bir cerrahi tekniktir. Özellikle kopan uzuvların yeniden dikilmesinde veya serbest doku nakillerinde kullanılır.
Estetik (Kozmetik) Cerrahi Nedir?
Estetik cerrahi, kişinin anatomik olarak normal kabul edilen yapılarında, görünümün iyileştirilmesi amacıyla yapılan cerrahi girişimleri kapsar. Burada temel hedef, kişinin beden algısını ve özgüvenini desteklemektir.
En sık uygulanan estetik cerrahi işlemler arasında şunlar yer alır:
- Rinoplasti (burun estetiği)
- Blefaroplasti (göz kapağı estetiği)
- Meme büyütme, küçültme veya dikleştirme ameliyatları
- Abdominoplasti (karın germe)
- Liposuction (yağ alma işlemi)
- Yüz germe operasyonları
Estetik cerrahi girişimler genellikle elektif (isteğe bağlı) işlemlerdir. Ancak bazı durumlarda hem estetik hem fonksiyonel kazanımlar söz konusu olabilir. Örneğin burun eğriliği (septum deviasyonu) hem nefes alma problemlerine hem de şekil bozukluğuna yol açabilir. Bu durumda fonksiyonel ve estetik cerrahi birlikte planlanabilir.
Her estetik girişim öncesinde hastanın beklentileri, psikolojik durumu ve anatomik özellikleri ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Cerrahi planlama bireyseldir; “herkese uygun” tek bir yöntem bulunmaz.
El Cerrahisi ve Mikrocerrahinin Önemi
Plastik cerrahlar, el ve üst ekstremite cerrahisinde de aktif rol alır. El; kompleks anatomik yapısı, ince motor becerileri ve sinir-damar ağı nedeniyle özel uzmanlık gerektirir.
Plastik cerrahinin ilgilendiği el problemleri şunlardır:
- Tendon kesileri
- Sinir yaralanmaları
- El kırıkları ve yumuşak doku kayıpları
- Karpal tünel sendromu
- Doğumsal el anomalileri
Bu tür durumlarda erken ve doğru müdahale, fonksiyon kaybının önlenmesi açısından önemlidir. Özellikle sinir yaralanmalarında zaman faktörü belirleyici olabilir.
Plastik Cerrahi Hangi Şikâyetlerle Başvurulan Bir Bölümdür?
Hastalar plastik cerrahi polikliniğine farklı nedenlerle başvurabilir. Bunlar arasında:
- Yüz veya vücutta şekil bozukluğu
- Doğumsal anomaliler
- Travma sonrası iz ve doku kaybı
- Yanık sekelleri
- Aşırı büyük veya küçük meme yapısı
- Ciltte kitle veya şüpheli lezyon
- El fonksiyon kaybı
Bazı cilt tümörlerinin cerrahi tedavisi de plastik cerrahlar tarafından gerçekleştirilebilir. Özellikle cilt kanserlerinde tümörün çıkarılması sonrasında oluşan defektin estetik ve fonksiyonel olarak onarımı önem taşır.
Tanı ve Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?
Plastik cerrahi değerlendirmesi ayrıntılı bir hasta öyküsü ve fizik muayene ile başlar. Hastanın:
- Genel sağlık durumu
- Kronik hastalıkları
- Sigara kullanımı
- Önceki ameliyatları
- Kullandığı ilaçlar
dikkatle sorgulanır.
Gerektiğinde laboratuvar testleri, radyolojik görüntüleme yöntemleri (ultrasonografi, MR, BT) veya ilgili branşlardan konsültasyon talep edilebilir. Özellikle rekonstrüktif cerrahide multidisipliner yaklaşım önemlidir.
Estetik başvurularda ise hastanın beklentileri ayrıntılı biçimde konuşulur. Gerçekçi hedeflerin belirlenmesi, cerrahi planlamanın en önemli aşamalarından biridir.
Tedavi Yaklaşımları Nasıl Planlanır?
Plastik cerrahide tedavi planı tamamen bireyseldir. Cerrahi teknik seçimi; hastanın anatomik özelliklerine, mevcut sağlık durumuna ve beklentilerine göre değişir.
Genel olarak uygulanan yöntemler şunlardır:
- Primer kapama (doğrudan dikişle kapatma)
- Deri grefti (cilt nakli)
- Lokal veya serbest flep uygulamaları (doku kaydırma veya nakli)
- İmplant kullanımı
- Minimal invaziv girişimler
Her cerrahi girişimin potansiyel riskleri bulunur. Kanama, enfeksiyon, yara iyileşme problemleri ve skar oluşumu gibi durumlar hastaya önceden anlatılır. Karar süreci, hasta ile hekim arasında karşılıklı değerlendirme sonucunda şekillenir.
Plastik Cerrahi Sadece Estetik Amaçlı mıdır?
Toplumda yaygın bir algının aksine plastik cerrahi yalnızca estetik müdahalelerden ibaret değildir. Özellikle travma, yanık, kanser sonrası onarım ve doğumsal anomalilerin tedavisi bu branşın önemli bir bölümünü oluşturur.
Estetik cerrahi ise bu geniş uzmanlık alanının bir alt dalı olarak değerlendirilebilir. Fonksiyonel ve psikososyal iyilik hali çoğu zaman birlikte ele alınır.
Ne Zaman Bir Plastik Cerrahi Uzmanına Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda değerlendirme önerilebilir:
- Travma sonrası doku kaybı veya şekil bozukluğu
- İyileşmeyen yara veya belirgin iz
- Doğumsal şekil bozuklukları
- Fonksiyon kaybına yol açan el problemleri
- Görünümle ilgili kalıcı memnuniyetsizlik
Her durumda bireysel değerlendirme gereklidir. Uygun tedavi yöntemi, ancak ayrıntılı muayene sonrasında belirlenebilir.