Kulak Burun Boğaz (KBB), baş ve boyun bölgesinde yer alan kulak, burun, boğaz ile ilişkili organların hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen tıbbi uzmanlık dalıdır. İşitme kaybı, sinüzit, bademcik iltihabı ve ses kısıklığı gibi birçok rahatsızlık KBB kapsamındadır ve hem medikal hem cerrahi yöntemlerle yönetilir.
KBB hastalıkları arasında orta kulak iltihabı, kulak çınlaması, denge bozuklukları, alerjik rinit, sinüzit, geniz eti ve bademcik enfeksiyonları yer alır. Ayrıca yutma güçlüğü, horlama ve uyku apnesi gibi solunum yolu problemleri de bu branş tarafından değerlendirilir ve hastalığın nedenine göre tedavi planlanır.
Kulak burun boğaz muayenesi ve tanı yöntemleri endoskopik incelemeler, odyometri testleri ve görüntüleme tekniklerini içerir. Erken tanı, özellikle işitme kaybı ve baş-boyun tümörleri gibi ciddi durumlarda prognozu doğrudan etkiler. Bu nedenle belirtiler uzun sürdüğünde uzman değerlendirmesi önem taşır.
KBB cerrahisi ve tedavi seçenekleri ilaç tedavisi, minimal invaziv girişimler ve ileri cerrahi uygulamaları kapsar. Septoplasti, tonsillektomi ve kulak tüpü takılması sık uygulanan işlemler arasındadır. Tedavi süreci hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve hastalığın evresine göre planlanır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Kulak Burun Boğaz (KBB), baş ve boyun bölgesindeki kulak, burun, boğaz, sinüsler, ağız boşluğu, gırtlak (larinks), yutak (farinks), bademcikler, tükürük bezleri ve boyun lenf bezleri gibi yapıların hastalıklarıyla ilgilenen tıbbi uzmanlık dalıdır. |
| İlgilendiği Alanlar | Otoloji (kulak hastalıkları), Rinoloji (burun ve sinüs hastalıkları), Laringoloji (gırtlak hastalıkları), Faringoloji (yutak hastalıkları), Baş ve Boyun Cerrahisi, Pediatrik KBB (çocuk KBB hastalıkları), Odyoloji (işitme bozuklukları), Ses bozuklukları. |
| Kapsadığı Başlıca Hastalıklar | Orta kulak iltihabı (otitis media), dış kulak iltihabı, kulak çınlaması (tinnitus), işitme kaybı, vertigo (baş dönmesi), burun tıkanıklığı, sinüzit (akut/kronik), deviasyon (burun eğriliği), geniz eti büyümesi, alerjik rinit, burun kanaması, boğaz enfeksiyonları, bademcik iltihabı, ses kısıklığı, larenjit, reflü kaynaklı boğaz sorunları, yutma güçlüğü, horlama ve uyku apnesi, baş-boyun tümörleri. |
| Uygulanan Başlıca Tedaviler | İlaç tedavisi (antibiyotik, dekonjestan, antihistaminik, kortikosteroid vb.), endoskopik sinüs cerrahisi, kulak tüpü yerleştirme, bademcik ve geniz eti ameliyatı, septoplasti (burun eğriliği düzeltme), rinoplasti (estetik burun ameliyatı), ses teli operasyonları, işitme cihazı uygulamaları, boyun kitlesi cerrahisi. |
| Sık Görülen Belirtiler | Kulak ağrısı, işitme azlığı, baş dönmesi, burun tıkanıklığı, geniz akıntısı, burun akıntısı, boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, ses değişiklikleri, ağız kokusu, horlama, boyunda şişlik. |
| Tanı Yöntemleri | Fizik muayene, endoskopik muayene, odyometri (işitme testi), timpanometri, burun endoskopisi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR), alerji testleri, yutma testleri, ses analizi. |
KBB (Otorinolaringoloji) Neyi İnceler?
KBB uzmanları yalnızca kulak, burun ve boğazla sınırlı çalışmaz. Aynı zamanda baş ve boyun bölgesindeki birçok yapıyı değerlendirir. Bu alan; kulak kepçesinden orta ve iç kulağa, burun boşluğundan sinüslere, yutak (farinks) ve gırtlağa (larinks) kadar uzanır. Ayrıca tükürük bezleri, bademcikler (tonsiller), geniz eti (adenoid), ses telleri ve bazı baş-boyun kitleleri de bu branşın ilgi alanındadır.
Bu bölgedeki hastalıklar, anatomik yapıların karmaşıklığı nedeniyle çoğu zaman birden fazla sistemi etkileyebilir. Örneğin burun tıkanıklığı yalnızca solunum konforunu değil; uyku kalitesini, koku alma fonksiyonunu ve hatta orta kulak basıncını etkileyebilir.
Kulak Hastalıkları Nelerdir?
Kulak üç ana bölümden oluşur: dış kulak, orta kulak ve iç kulak. Her bölüm farklı hastalık gruplarına açıktır.
Dış kulak yolu enfeksiyonu (otitis externa), özellikle yaz aylarında sık görülür. Nem ve travma, enfeksiyon gelişimini kolaylaştırır. Ağrı, kaşıntı ve akıntı tipik belirtilerdir.
Orta kulak iltihabı (otitis media), özellikle çocukluk çağında yaygındır. Östaki tüpünün işlev bozukluğu sonucunda orta kulakta sıvı birikimi oluşabilir. Bu durum işitme azalmasına ve kulak ağrısına yol açabilir.
İşitme kaybı, iletim tipi (ses iletim yollarındaki sorunlar) veya sensörinöral tip (iç kulak ya da işitme siniri kaynaklı) olabilir. Sensörinöral işitme kaybı genellikle kalıcıdır ve presbiakuzi (yaşa bağlı işitme kaybı) en sık nedenlerden biridir.
Vertigo (baş dönmesi), çoğu zaman iç kulaktaki denge sisteminin (vestibüler sistem) etkilenmesiyle ortaya çıkar. Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV), Meniere hastalığı ve vestibüler nörit sık karşılaşılan nedenler arasındadır.
Burun ve Sinüs Hastalıkları
Burun yalnızca solunumun giriş kapısı değildir; aynı zamanda havayı filtreler, nemlendirir ve ısıtır. Ayrıca koku alma fonksiyonu burada gerçekleşir.
Rinit, burun mukozasının iltihaplanmasıdır. Alerjik rinit (saman nezlesi) immünolojik mekanizmalarla gelişir ve hapşırma, burun akıntısı, kaşıntı gibi belirtilerle seyreder. Non-alerjik rinit ise farklı tetikleyicilere bağlı olabilir.
Sinüzit (rinosinüzit), sinüs boşluklarının iltihaplanmasıdır. Viral enfeksiyonlar en sık nedendir; ancak bakteriyel enfeksiyonlar da görülebilir. Yüz ağrısı, geniz akıntısı ve burun tıkanıklığı tipiktir. Kronik rinosinüzit, 12 haftadan uzun süren inflamasyon olarak tanımlanır ve altta yatan yapısal ya da inflamatuvar nedenler araştırılmalıdır.
Septum deviasyonu, burun orta duvarının eğriliğidir. Burun tıkanıklığı, baş ağrısı ve sinüzite yatkınlık oluşturabilir. Ancak her septum deviasyonu klinik belirti vermez; değerlendirme bireysel yapılır.
Boğaz ve Gırtlak Hastalıkları
Boğaz (farinks) ve gırtlak (larinks), hem solunum hem de yutma ve konuşma fonksiyonlarında rol oynar.
Farenjit, genellikle viral enfeksiyonlara bağlı gelişir. Boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ve halsizlik eşlik edebilir. Bakteriyel enfeksiyonlar daha nadir görülür ve klinik değerlendirme ile ayırt edilir.
Bademcik ve geniz eti büyümesi, özellikle çocukluk döneminde sık karşılaşılır. Uyku apnesi, ağız açık uyuma ve sık enfeksiyonlara neden olabilir.
Ses kısıklığı (disfoni), ses tellerindeki inflamasyon, nodül, polip ya da reflü gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. İki haftadan uzun süren ses kısıklığı durumunda uzman değerlendirmesi önerilir; çünkü nadiren malign (kötü huylu) hastalıkların belirtisi olabilir.
Baş ve Boyun Bölgesi Hastalıkları
KBB uzmanlık alanı baş ve boyun bölgesindeki bazı kitleleri ve bez hastalıklarını da kapsar.
Tükürük bezi hastalıkları, enfeksiyon, taş oluşumu (sialolitiazis) veya tümöral oluşumlar şeklinde görülebilir.
Tiroid nodülleri genellikle Endokrinoloji ve Genel Cerrahi ile multidisipliner değerlendirilir; ancak bazı boyun kitleleri ilk olarak KBB muayenesinde saptanabilir.
Baş ve boyun kanserleri; ağız boşluğu, gırtlak, yutak ve tükürük bezlerini etkileyebilir. Erken tanı, tedavi planlamasında belirleyici olduğundan; uzun süren yara, yutma güçlüğü, açıklanamayan kilo kaybı veya kalıcı ses değişikliği gibi belirtiler ciddiyetle değerlendirilmelidir.
KBB Hastalıklarında Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Tanı süreci ayrıntılı bir anamnez (hasta öyküsü) ile başlar. Şikâyetin süresi, şiddeti ve eşlik eden belirtiler sorgulanır. Ardından fizik muayene yapılır.
Gerekli durumlarda şu yöntemlere başvurulabilir:
- Otoskopi: Kulak zarının değerlendirilmesi
- Endoskopik muayene: Burun ve gırtlak yapılarının ayrıntılı incelenmesi
- Odyometri: İşitme testleri
- Timpanometri: Orta kulak basınç değerlendirmesi
- Görüntüleme yöntemleri: Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
Her hastada tüm testler gerekli değildir. Değerlendirme, klinik bulgular doğrultusunda bireyselleştirilir.
Tedavi Yaklaşımları
KBB hastalıklarında tedavi; medikal (ilaç tedavisi), cerrahi ya da izlem şeklinde planlanabilir. Enfeksiyonlarda uygun ilaç tedavisi tercih edilirken; yapısal problemlerde cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Ancak her cerrahi durum kişiye özgü değerlendirilir.
Örneğin sinüzitte öncelik genellikle medikal tedavidir; kronik ve dirençli vakalarda endoskopik sinüs cerrahisi düşünülebilir. Benzer şekilde, işitme kaybında işitme cihazı veya farklı rehabilitasyon yöntemleri gündeme gelebilir.
Ne Zaman KBB Uzmanına Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda uzman değerlendirmesi önemlidir:
- Uzun süren kulak ağrısı veya işitme kaybı
- İki haftadan uzun süren ses kısıklığı
- Tek taraflı ve kalıcı burun tıkanıklığı
- Şiddetli veya tekrarlayan baş dönmesi
- Yutma güçlüğü veya boyunda ele gelen kitle
Her belirti ciddi bir hastalığa işaret etmese de, özellikle kalıcı ve ilerleyici semptomlar profesyonel değerlendirme gerektirir.