Kolorektal cerrahi, kalın bağırsak, rektum ve anüs bölgesine ait hastalıkların cerrahi tanı ve tedavisi ile ilgilenen tıbbi uzmanlık alanıdır. Bu disiplin; iyi huylu ve kötü huylu bağırsak hastalıklarının yanı sıra fonksiyonel ve yapısal bozuklukların cerrahi yönetimini kapsar.
Kolorektal cerrahinin kapsadığı hastalıklar arasında kolon ve rektum kanseri önemli bir yer tutar. Bunun yanında divertikülit, ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları da cerrahi tedavi gerektirebilir. İleri evre veya komplikasyon gelişen olgularda ameliyat planlanır.
Anorektal bölge hastalıkları kolorektal cerrahinin diğer önemli çalışma alanıdır. Hemoroid, anal fissür, anal fistül ve pilonidal sinüs gibi rahatsızlıklar cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir. Uygulanacak teknik, hastalığın evresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.
Minimal invaziv kolorektal cerrahi yöntemleri günümüzde sıklıkla tercih edilmektedir. Laparoskopik ve robotik cerrahi teknikler, daha az ağrı, kısa hastanede kalış süresi ve hızlı iyileşme avantajı sağlar. Cerrahi planlama multidisipliner değerlendirme ile yapılır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Kolorektal cerrahi, kalın bağırsak (kolon), rektum ve anal kanal hastalıklarının cerrahi tedavisi ile ilgilenen cerrahi uzmanlık alanıdır. |
| Anatomik Kapsam | Çekum, çıkan kolon, transvers kolon, inen kolon, sigmoid kolon, rektum ve anal kanal bölgelerini kapsar. |
| Temel Amaç | İyi huylu ve kötü huylu hastalıkların cerrahi yöntemlerle tedavi edilmesi, komplikasyonların önlenmesi ve yaşam kalitesinin artırılmasıdır. |
| Kolorektal Kanser | Kolon ve rektum kanserlerinin cerrahi tedavisi bu alanın en önemli uygulamalarındandır. Tümörün yerleşimine göre segmenter rezeksiyon, total mezorektal eksizyon veya abdominoperineal rezeksiyon uygulanabilir. |
| Polipler | Kolon ve rektum polipleri kanser öncüsü olabileceğinden endoskopik veya cerrahi yöntemlerle çıkarılabilir. |
| Divertiküler Hastalık | Kolon duvarında oluşan divertiküllerin iltihaplanması (divertikülit) durumunda medikal tedaviye yanıt alınamazsa cerrahi gerekebilir. |
| İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları | Ülseratif kolit ve Crohn hastalığında komplikasyon gelişmesi veya medikal tedaviye direnç durumunda cerrahi tedavi uygulanabilir. |
| Hemoroidal Hastalık | İleri evre hemoroidlerde cerrahi hemoroidektomi veya minimal invaziv yöntemler uygulanabilir. |
| Anal Fissür | Kronik anal fissür vakalarında lateral internal sfinkterotomi gibi cerrahi yöntemler uygulanabilir. |
| Anal Fistül | Anal kanal ile cilt arasında anormal bağlantı oluşması durumunda fistülotomi veya seton uygulaması gibi cerrahi işlemler yapılabilir. |
| Rektal Prolapsus | Rektumun anüsten dışarı çıkması durumunda abdominal veya perineal cerrahi tekniklerle düzeltme yapılır. |
| Bağırsak Tıkanıklığı | Tümör, adezyon veya volvulus gibi nedenlere bağlı gelişen bağırsak tıkanıklıklarında acil cerrahi gerekebilir. |
| Cerrahi Teknikler | Açık cerrahi, laparoskopik cerrahi ve robotik cerrahi yöntemleri kullanılabilir. Minimal invaziv teknikler daha hızlı iyileşme sağlayabilir. |
| Stoma Uygulamaları | Bazı durumlarda geçici veya kalıcı kolostomi ya da ileostomi açılması gerekebilir. |
| Multidisipliner Yaklaşım | Onkoloji, gastroenteroloji, radyoloji ve patoloji ile birlikte planlanan tedavi süreci hastalığın evresine ve tipine göre şekillendirilir. |
| Takip ve İzlem | Cerrahi sonrası düzenli kontrol, komplikasyonların izlenmesi ve özellikle kanser hastalarında nüks takibi büyük önem taşır. |
Kolorektal Cerrahinin Anatomik ve Fonksiyonel Kapsamı
Kolon yaklaşık 1,5 metre uzunluğunda olup çıkan kolon, transvers kolon, inen kolon ve sigmoid kolon bölümlerinden oluşur. Rektum ise kolonun son kısmıdır ve anal kanalla devam eder. Bu bölgede yer alan sfinkter kasları (iç ve dış anal sfinkter), dışkı kontrolünde kritik rol oynar.
Kolorektal cerrahlar, bu anatomik yapıların hastalıklarını değerlendirirken yalnızca organın kendisini değil; çevre dokular, lenf nodları ve gerektiğinde pelvik taban yapıları ile birlikte bütüncül bir yaklaşım benimser. Özellikle kanser cerrahisinde anatomik sınırlar ve lenfatik yayılım paterni büyük önem taşır.
Kolorektal Kanserler
Kolorektal cerrahinin en önemli alanlarından biri kolon ve rektum kanserleridir. Kolorektal kanser, genellikle bağırsak mukozasındaki (iç yüzey örtüsü) hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişir. Çoğu vakada süreç, benign poliplerin zamanla malign dönüşüm göstermesiyle başlar.
Risk Faktörleri
- 50 yaş üzeri olmak
- Ailede kolorektal kanser öyküsü
- İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (ülseratif kolit, Crohn hastalığı)
- Obezite ve sedanter yaşam
- İşlenmiş etten zengin beslenme
Belirtiler arasında dışkıda kan, dışkılama alışkanlıklarında değişiklik (kabızlık veya ishal), açıklanamayan kilo kaybı ve kansızlık (anemi) yer alabilir. Ancak erken evrede hastalık sessiz seyredebilir.
Tanı sürecinde kolonoskopi temel yöntemdir. Şüpheli lezyonlardan biyopsi alınarak histopatolojik inceleme yapılır. Evreleme amacıyla bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi radyolojik yöntemlerden yararlanılır.
Cerrahi tedavi, tümörlü segmentin yeterli cerrahi sınırlarla ve bölgesel lenf nodlarıyla birlikte çıkarılmasını içerir. Rektum kanserinde bazı hastalarda ameliyat öncesi (neoadjuvan) kemoradyoterapi planlanabilir. Tüm tedavi süreci multidisipliner bir ekip tarafından değerlendirilir.
İyi Huylu Kolon ve Rektum Hastalıkları
Kolorektal cerrahi yalnızca kanserle sınırlı değildir. Günlük pratikte sık karşılaşılan birçok benign hastalık da bu branşın ilgi alanındadır.
Divertikül Hastalığı
Divertiküller, kolon duvarında oluşan küçük keseleşmelerdir. Bu yapıların iltihaplanmasına divertikülit adı verilir. Hastalarda sol alt karın ağrısı, ateş ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik görülebilir. Çoğu vaka medikal tedavi ile kontrol altına alınırken; tekrarlayan, komplikasyonlu veya perforasyon (bağırsak delinmesi) gelişen durumlarda cerrahi gerekebilir.
Kolon Polipleri
Polipler, bağırsak mukozasından kaynaklanan çıkıntılardır. Adenomatöz polipler kanser öncüsü lezyonlar olarak kabul edilir. Çoğu polip kolonoskopi sırasında endoskopik olarak çıkarılabilir. Ancak büyük veya teknik olarak zor poliplerde cerrahi müdahale gündeme gelebilir.
İnflamatuvar Bağırsak Hastalıkları
Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı, kronik inflamatuvar bağırsak hastalıklarıdır. Bu hastalıklarda bağışıklık sisteminin anormal yanıtı sonucu bağırsak duvarında kronik inflamasyon gelişir.
Belirtiler arasında kanlı ishal, karın ağrısı, kilo kaybı ve halsizlik bulunabilir. Tedavi öncelikle medikal yöntemlerle (antiinflamatuvar ilaçlar, immünmodülatörler, biyolojik ajanlar) yürütülür. Ancak ilaç tedavisine dirençli vakalarda, ciddi komplikasyon geliştiğinde veya kanser riski arttığında cerrahi seçenekler değerlendirilir.
Cerrahi tedavi hastalığı tamamen ortadan kaldırmayabilir; özellikle Crohn hastalığında tekrar riski vardır. Bu nedenle karar süreci dikkatli ve bireyselleştirilmiş olmalıdır.
Anorektal Hastalıklar
Anal kanal ve çevresini ilgilendiren hastalıklar, hastaların yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilir.
Hemoroidal Hastalık
Hemoroidler, anal kanaldaki damar yastıkçıklarının genişlemesiyle oluşur. Kanama, ağrı ve kaşıntı en sık belirtilerdir. Erken evrede yaşam tarzı düzenlemeleri ve medikal tedavi yeterli olabilirken, ileri evrelerde cerrahi veya girişimsel işlemler gündeme gelebilir.
Anal Fissür
Anal fissür, anal kanal mukozasında oluşan yırtıktır. Dışkılama sırasında şiddetli ağrı ve kanama görülebilir. Kronikleşmiş vakalarda cerrahi sfinkter gevşetme işlemi düşünülebilir; ancak bu karar sfinkter fonksiyonları dikkate alınarak verilmelidir.
Anal Fistül
Anal fistül, anal kanal ile cilt arasında gelişen anormal tünel yapısıdır. Genellikle enfeksiyon sonrası oluşur. Tedavide cerrahi temel yaklaşımdır; ancak sfinkter kaslarının korunması büyük önem taşır.
Pelvik Taban ve Fonksiyonel Bozukluklar
Kolorektal cerrahi, bazı fonksiyonel bağırsak hastalıklarını da kapsar. Dışkı kaçırma (fekal inkontinans), kronik kabızlık ve rektal prolapsus (rektumun dışarı sarkması) bu grupta yer alır.
Bu hastalıkların değerlendirilmesinde yalnızca fizik muayene değil; anorektal manometri, defekografi ve endoanal ultrasonografi gibi ileri tetkikler kullanılabilir. Tedavi seçenekleri konservatif yöntemlerden cerrahi girişimlere kadar geniş bir yelpazede yer alır.
Tanı ve Değerlendirme Süreci
Kolorektal hastalıklarda doğru tanı için ayrıntılı öykü ve fizik muayene esastır. Rektal tuşe muayenesi (parmakla rektum muayenesi), birçok hastalığın ilk değerlendirilmesinde önemlidir. Gerekli görüldüğünde kolonoskopi, biyopsi, görüntüleme yöntemleri ve laboratuvar testleri planlanır.
Her belirti kanser anlamına gelmez; ancak özellikle rektal kanama, açıklanamayan kilo kaybı veya uzun süren bağırsak alışkanlığı değişikliklerinde gecikmeden uzman değerlendirmesi önerilir.
Cerrahi Yaklaşımlar
Kolorektal cerrahide açık cerrahi, laparoskopik (kapalı) cerrahi ve bazı merkezlerde robotik cerrahi teknikleri uygulanabilir. Hangi yöntemin seçileceği; hastalığın tipi, evresi, hastanın genel durumu ve cerrahın deneyimi gibi birçok faktöre bağlıdır.
Cerrahi sonrası süreçte beslenme düzeni, yara bakımı ve bağırsak fonksiyonlarının takibi önemlidir. Bazı durumlarda geçici veya kalıcı stoma (bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılması) gerekebilir. Bu karar, hastaya ayrıntılı biçimde açıklanarak ve bireysel koşullar değerlendirilerek verilir.