Kalp ve Damar Cerrahisi (KVC), kalp ve dolaşım sistemi hastalıklarının cerrahi yöntemlerle tedavisini sağlayan uzmanlık alanıdır. Bu bölüm; koroner arter hastalığı, kalp kapak hastalıkları, doğumsal kalp defektleri ve büyük damar patolojileri gibi yaşamı tehdit eden durumların tanı, ameliyat ve ameliyat sonrası takibini kapsar.
Kalp ve damar cerrahisi hangi hastalıklara bakar? Koroner arter bypass gerektiren damar tıkanıklıkları, kalp kapak darlığı ve yetmezlikleri, kalp tümörleri ile kalp travmaları bu alanın temel konularıdır. Ayrıca ileri evre kalp yetersizliğinde cerrahi destek sistemleri ve bazı ritim bozukluklarının cerrahi tedavisi uygulanır.
Koroner arter hastalığı cerrahisi, kalbi besleyen damarların daralması veya tıkanması durumunda uygulanan bypass ameliyatlarını içerir. Bu işlemde, vücudun başka bir bölgesinden alınan damar greftleri kullanılarak kan akışı yeniden sağlanır ve kalp kasının hasar görmesi önlenir.
Aort anevrizması ve periferik damar hastalıkları cerrahisi, ana atardamar genişlemeleri, damar yırtılmaları ve bacak damar tıkanıklıklarının tedavisini kapsar. Açık cerrahi ya da endovasküler yöntemlerle gerçekleştirilen bu girişimler, organ ve uzuv kaybını önlemeyi amaçlayan ileri düzey işlemlerdir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Kalp ve Damar Cerrahisi (KVC), kalp, büyük damarlar (aort gibi) ve periferik damarların (atardamar ve toplardamarlar) cerrahi tedavisini kapsayan tıbbi uzmanlık dalıdır. |
| Kapsam | Doğuştan veya sonradan gelişen kalp hastalıkları, koroner arter hastalığı, kalp kapak hastalıkları, aort hastalıkları, periferik arter hastalıkları ve bazı venöz sistem hastalıklarının cerrahi yönetimini içerir. |
| Koroner Arter Hastalığı | Kalbi besleyen damarların daralması veya tıkanması durumudur. En sık uygulanan cerrahi tedavi yöntemi koroner arter bypass greftleme (KABG) ameliyatıdır. |
| Kalp Kapak Hastalıkları | Mitral, aort, triküspit veya pulmoner kapaklarda darlık (stenoz) veya yetmezlik (regürjitasyon) durumlarında kapak onarımı veya kapak değişimi cerrahisi uygulanır. |
| Doğuştan Kalp Hastalıkları | Atriyal septal defekt (ASD), ventriküler septal defekt (VSD), Fallot tetralojisi gibi konjenital anomalilerin cerrahi düzeltmesini kapsar. |
| Aort Hastalıkları | Aort anevrizması (damar genişlemesi), aort diseksiyonu (damar duvarı yırtılması) gibi hayati risk taşıyan durumların cerrahi tedavisini içerir. |
| Periferik Arter Hastalıkları | Bacak, kol veya diğer organlara kan taşıyan damarların daralması ya da tıkanması sonucu gelişen dolaşım bozukluklarının cerrahi tedavisini kapsar. |
| Karotis Arter Hastalığı | Beyne kan taşıyan şah damarlarında daralma sonucu inme riskini azaltmak amacıyla yapılan karotis endarterektomi gibi cerrahi işlemleri içerir. |
| Venöz Sistem Hastalıkları | Varisler, derin ven trombozu komplikasyonları ve kronik venöz yetmezlik gibi durumların cerrahi tedavilerini kapsar. |
| Cerrahi Yöntemler | Açık kalp cerrahisi, minimal invaziv cerrahi, robotik cerrahi ve endovasküler (kapalı yöntemle damar içi) girişimler uygulanabilir. |
| Kullanılan Destek Sistemleri | Açık kalp ameliyatlarında kalp-akciğer makinesi (kardiyopulmoner bypass) kullanılabilir. Bazı durumlarda kalp destek cihazları (VAD) uygulanabilir. |
| Multidisipliner Yaklaşım | Kardiyoloji, anesteziyoloji, yoğun bakım ve radyoloji gibi branşlarla koordineli şekilde çalışılır. |
| Amaç | Hayati risk oluşturan kalp ve damar hastalıklarının tedavisi, semptomların giderilmesi, yaşam süresi ve kalitesinin artırılmasıdır. |
Kalp ve Damar Cerrahisi Neyi İnceler?
Kalp ve Damar Cerrahisi; doğuştan (konjenital) ya da sonradan gelişen (edinsel) kalp ve damar hastalıklarının cerrahi tedavisi ile ilgilenir. Kardiyovasküler sistem; kalp kası (miyokard), kalp kapakları, koroner arterler, aort ve periferik damar yapılarından oluşur.
Bu alanda yapılan işlemler genellikle açık cerrahi, minimal invaziv cerrahi ya da bazı durumlarda endovasküler (damar içinden yapılan) girişimler şeklinde planlanabilir. Hangi yöntemin tercih edileceği; hastalığın tipi, yaygınlığı, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıklar ve genel sağlık durumu gibi birçok faktöre bağlıdır. Bu nedenle her hasta bireysel olarak değerlendirilir.
Koroner Arter Hastalığı ve Cerrahi Tedavisi
Koroner arter hastalığı, kalbi besleyen damarların ateroskleroz (damar sertliği) nedeniyle daralması ya da tıkanması sonucu gelişir. Ateroskleroz; damar duvarında kolesterol ve inflamatuvar hücrelerin birikmesiyle plak oluşumu sürecidir. Bu plaklar damar lümenini daraltarak kalp kasına giden kan akımını azaltır.
Hastalar sıklıkla göğüs ağrısı (anjina), nefes darlığı veya eforla artan baskı hissi tarif eder. Tanı sürecinde elektrokardiyografi (EKG), ekokardiyografi, efor testi ve koroner anjiyografi gibi yöntemler kullanılabilir.
Bazı ileri vakalarda koroner arter bypass greftleme (CABG) ameliyatı gündeme gelebilir. Bu cerrahi işlemde, tıkalı damarın ilerisine kan akışını sağlamak amacıyla vücudun başka bir bölgesinden alınan damar greftleri kullanılır. Cerrahi karar, kardiyoloji ve kalp cerrahisi ekiplerinin ortak değerlendirmesiyle verilir.
Kalp Kapak Hastalıkları
Kalpte dört kapak bulunur: mitral, aort, triküspit ve pulmoner kapak. Bu kapakların daralması (stenoz) veya tam kapanamaması (yetmezlik) durumunda kalbin pompalama fonksiyonu etkilenebilir.
Kapak hastalıkları romatizmal ateş, dejeneratif değişiklikler, enfeksiyonlar (örneğin infektif endokardit) veya doğumsal anomaliler sonucu gelişebilir. Hastalar çarpıntı, çabuk yorulma, nefes darlığı ya da bacaklarda şişlik gibi belirtiler yaşayabilir.
Tanı çoğunlukla ekokardiyografi ile konur. İleri vakalarda kapak tamiri (rekonstrüksiyon) veya kapak değişimi (protez kapak implantasyonu) cerrahi seçenekler arasında yer alır. Hangi yöntemin uygulanacağı, kapağın yapısal durumu ve hastanın genel klinik tablosuna göre belirlenir.
Aort Hastalıkları
Aort, kalpten çıkan en büyük atardamardır ve vücudun ana kan dağıtım yoludur. Aort anevrizması, damar duvarının zayıflaması sonucu balonlaşma şeklinde genişlemesidir. Aort diseksiyonu ise damar duvar katmanlarının ayrılmasıyla oluşan ve acil müdahale gerektirebilen ciddi bir durumdur.
Anevrizmalar çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle risk grubundaki bireylerde (ileri yaş, hipertansiyon, sigara kullanımı, genetik yatkınlık gibi) düzenli takip önemlidir. Tanıda bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR) anjiyografi ve ekokardiyografi kullanılabilir.
Belirli çapın üzerine ulaşan veya komplikasyon riski taşıyan anevrizmalarda cerrahi onarım ya da endovasküler stent greft uygulamaları değerlendirilebilir. Ancak tedavi planı tamamen bireysel risk analizine dayanır.
Periferik Damar Hastalıkları
Periferik arter hastalığı, genellikle bacak atardamarlarında aterosklerotik daralma ile karakterizedir. En sık görülen belirti, yürümekle ortaya çıkan ve dinlenmekle geçen bacak ağrısıdır (intermitan kladikasyon).
İleri evrelerde istirahat ağrısı, yara iyileşme problemleri ve doku kaybı görülebilir. Tanıda Doppler ultrasonografi, anjiyografi ve diğer görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Tedavi yaklaşımı; yaşam tarzı düzenlemeleri, medikal tedavi, endovasküler girişimler ya da cerrahi bypass yöntemlerini içerebilir. Uygun tedavi seçeneği hastalığın evresine göre belirlenir.
Varis ve Toplardamar Hastalıkları
Toplardamar yetmezliği, venöz kapakların işlev bozukluğu sonucu kanın bacaklarda göllenmesiyle gelişir. Bu durum varis oluşumuna yol açabilir. Hastalar bacaklarda ağırlık hissi, şişlik, gece krampları ve cilt değişiklikleri yaşayabilir.
İleri vakalarda venöz ülser adı verilen iyileşmesi zor yaralar oluşabilir. Tanıda renkli Doppler ultrasonografi önemli bir rol oynar.
Tedavi seçenekleri arasında kompresyon tedavisi, skleroterapi, endovenöz lazer veya radyofrekans ablasyon gibi minimal invaziv yöntemler ve bazı durumlarda cerrahi girişimler yer alabilir. Her hastada tedavi planı semptomların şiddetine ve venöz sistemin durumuna göre şekillendirilir.
Doğuştan Kalp Hastalıkları
Konjenital kalp hastalıkları, kalbin doğumdan itibaren mevcut olan yapısal anomalileridir. Atriyal septal defekt (ASD), ventriküler septal defekt (VSD) ve Fallot tetralojisi gibi tablolar bu gruba örnek verilebilir.
Bu hastalıklar bazen çocukluk çağında belirti verirken, bazı hafif formlar erişkin yaşa kadar fark edilmeyebilir. Tanı genellikle ekokardiyografi ve ileri görüntüleme yöntemleri ile konur.
Cerrahi düzeltme, hastalığın tipine ve hemodinamik etkisine göre planlanır. Pediatrik kardiyoloji ve kalp cerrahisi ekipleri birlikte değerlendirme yapar.
Kalp ve Damar Cerrahisine Ne Zaman Başvurulmalıdır?
Göğüs ağrısı, ani başlayan sırt veya karın ağrısı, nefes darlığı, bayılma, bacaklarda iyileşmeyen yaralar ya da belirgin damar genişlemeleri gibi belirtiler mutlaka uzman değerlendirmesi gerektirir. Ancak bu belirtiler farklı hastalıklarla da ilişkili olabileceğinden, kesin tanı için kapsamlı bir değerlendirme şarttır.
Kalp ve damar hastalıklarının yönetimi çoğu zaman kardiyoloji, radyoloji, anestezi ve yoğun bakım ekiplerinin iş birliğini gerektirir. Cerrahi kararlar; risk-fayda analizi, hastanın beklentileri ve klinik gereklilikler doğrultusunda alınır.
Sonuç olarak Kalp ve Damar Cerrahisi; yaşamı tehdit edebilecek kardiyovasküler hastalıkların cerrahi tedavisini üstlenen, ileri teknik bilgi ve deneyim gerektiren bir branştır. Her hastalık ve her hasta için en uygun yaklaşım bireysel değerlendirme ile belirlenir. Bu nedenle kalp ve damar sistemi ile ilgili şikâyetlerde gecikmeden uzman görüşü almak, olası komplikasyonların önlenmesi açısından önem taşır.