Jinekoloji bölümü, kadın üreme sistemiyle ilgili hastalıkların tanı, tedavi ve takibini yapan tıbbi uzmanlık alanıdır. Rahim, yumurtalık, tüpler ve vajinayı ilgilendiren enfeksiyonlar, kistler, miyomlar, adet düzensizlikleri ve hormonal bozukluklar bu bölüm kapsamında değerlendirilir.
Adet düzensizlikleri ve hormonal bozukluklar, jinekoloji pratiğinde en sık ele alınan sorunlardandır. Polikistik over sendromu, aşırı adet kanaması, adet görememe ve şiddetli adet ağrısı gibi durumlar ayrıntılı muayene, ultrasonografi ve laboratuvar testleri ile incelenir.
Gebelik planlama, infertilite ve menopoz yönetimi, jinekoloji bölümünün önemli hizmet alanları arasında yer alır. Kısırlık nedenlerinin araştırılması, yumurtlama takibi, menopoz belirtilerinin kontrolü ve hormon tedavilerinin düzenlenmesi uzman hekim tarafından yürütülür.
Jinekolojik enfeksiyonlar ve kanser taramaları, erken tanı açısından kritik öneme sahiptir. Vajinal enfeksiyonlar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, rahim ağzı kanseri taraması için smear testi ve HPV değerlendirmesi düzenli kontroller kapsamında yapılır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Adet Düzensizlikleri | Oligomenore (seyrek adet), polimenore (sık adet), amenore (adet görememe), hipermenore (aşırı kanama) ve dismenore (ağrılı adet) gibi adet döngüsü bozukluklarının tanı ve tedavisi yapılır. |
| Anormal Vajinal Kanama | Adet dışı kanamalar, menopoz sonrası kanama ve ilişki sonrası kanama gibi durumların nedenleri araştırılır ve uygun tedavi planlanır. |
| Vajinal Akıntı ve Enfeksiyonlar | Bakteriyel vajinozis, vajinal mantar enfeksiyonları (kandidiyazis), trikomonas enfeksiyonu ve diğer vajinal enfeksiyonların tanı ve tedavisi gerçekleştirilir. |
| Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar | HPV, klamidya, gonore, sifiliz ve herpes simpleks virüsü gibi enfeksiyonların tarama, tanı ve tedavisi yapılır. |
| Pelvik Ağrı | Akut veya kronik pelvik ağrının nedenleri (endometriozis, miyom, enfeksiyon vb.) değerlendirilir ve tedavi edilir. |
| Endometriozis | Rahim iç tabakasının rahim dışında yerleşmesi sonucu oluşan ağrı ve kısırlık gibi durumların tanı ve tedavisi yapılır. |
| Rahim Miyomları | Uterin miyomların (iyi huylu kas tümörleri) takibi, medikal veya cerrahi tedavisi planlanır. |
| Yumurtalık Kistleri | Fonksiyonel ve patolojik over kistlerinin değerlendirilmesi, izlenmesi veya cerrahi tedavisi gerçekleştirilir. |
| Polikistik Over Sendromu (PCOS) | Adet düzensizliği, hiperandrojenizm ve kısırlıkla seyreden hormonal bozukluğun tanı ve tedavisi yapılır. |
| Kısırlık (İnfertilite) | Kadın kaynaklı infertilite nedenlerinin araştırılması ve uygun tedavi yöntemlerinin planlanması sağlanır. |
| Gebelik Takibi | Normal ve riskli gebeliklerin izlenmesi, rutin kontroller ve prenatal taramalar gerçekleştirilir. |
| Dış Gebelik | Gebeliğin rahim dışında yerleşmesi durumunda erken tanı ve medikal veya cerrahi tedavi uygulanır. |
| Menopoz ve Hormonal Bozukluklar | Menopoz belirtileri, erken menopoz ve hormon dengesizliklerinin değerlendirilmesi ve tedavisi yapılır. |
| Rahim Ağzı Hastalıkları | Servisit, servikal displazi ve rahim ağzı kanseri taramaları (Pap smear, HPV testi) uygulanır. |
| İdrar Kaçırma ve Pelvik Organ Sarkması | Üriner inkontinans ve rahim, mesane veya rektum sarkması gibi durumların değerlendirilmesi ve tedavisi sağlanır. |
| Jinekolojik Kanserler | Rahim (endometrium), rahim ağzı (serviks), yumurtalık (over), vulva ve vajina kanserlerinin tanı, evreleme ve tedavi planlaması yapılır. |
| Doğum Kontrol Yöntemleri | Ağızdan alınan kontraseptifler, rahim içi araç (RİA), implant ve diğer doğum kontrol yöntemlerinin danışmanlığı ve uygulaması yapılır. |
| Ergenlik Dönemi Jinekolojik Sorunları | Ergenlikte görülen adet düzensizlikleri, gelişimsel anomaliler ve hormonal problemler değerlendirilir. |
| Vajinismus ve Cinsel İşlev Bozuklukları | Ağrılı cinsel ilişki, vajinismus ve diğer kadın cinsel işlev bozukluklarının tanı ve tedavisi yapılır. |
Adet (Menstrüel) Düzensizlikleri
Menstrüel siklus, hipotalamus–hipofiz–over aksı adı verilen hormonal sistem tarafından düzenlenir. Bu sistemdeki herhangi bir aksama, adet düzensizliklerine yol açabilir.
Jinekoloji bölümüne en sık başvuru nedenlerinden biri:
- Oligomenore (seyrek adet görme)
- Amenore (adet görememe)
- Menoraji (aşırı kanama)
- Metroraji (adet dışı kanama)
- Dismenore (ağrılı adet)
Bu durumlar polikistik over sendromu (PCOS), tiroit hastalıkları, rahim içi patolojiler (polip, miyom), hormonal dengesizlikler veya nadiren sistemik hastalıklarla ilişkili olabilir. Tanı sürecinde ayrıntılı öykü, pelvik muayene, ultrasonografi ve gerekli durumlarda hormon testleri uygulanır.
Vajinal Enfeksiyonlar ve Akıntı Problemleri
Vajinal flora, laktobasillerin baskın olduğu dengeli bir mikrobiyal ortamdır. Bu dengenin bozulması enfeksiyonlara zemin hazırlar.
Jinekoloji bölümünün değerlendirdiği yaygın enfeksiyonlar şunlardır:
- Vajinal kandidiyazis (mantar enfeksiyonu)
- Bakteriyel vajinozis
- Trikomonas enfeksiyonu
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (HPV, klamidya, gonore vb.)
Belirtiler arasında anormal akıntı, kötü koku, kaşıntı, yanma ve ilişki sırasında ağrı yer alabilir. Tanıda vajinal muayene, mikroskobik inceleme ve gerektiğinde kültür testleri kullanılır.
Rahim (Uterus) Kaynaklı Hastalıklar
Rahim, gebeliğin yerleştiği ve adet kanamasının gerçekleştiği organdır. Bu organda gelişen bazı yapısal değişiklikler jinekolojik şikâyetlere neden olabilir.
Miyom (Uterin Leiomyom)
Miyomlar, rahim düz kas dokusundan gelişen iyi huylu tümörlerdir. Aşırı adet kanaması, kasık ağrısı ve bası hissi oluşturabilirler.
Endometrial Polip
Rahim iç zarından (endometrium) gelişen iyi huylu oluşumlardır. Ara kanama ve infertilite ile ilişkilendirilebilir.
Endometriozis
Endometrium dokusunun rahim dışında bulunması durumudur. Kronik pelvik ağrı ve infertiliteye yol açabilir. Patofizyolojisi tam olarak net değildir ancak retrograd menstruasyon ve immünolojik faktörler suçlanmaktadır.
Bu hastalıkların tanısında ultrasonografi, manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve bazı durumlarda histeroskopi kullanılabilir.
Over (Yumurtalık) Hastalıkları
Yumurtalıklar hem hormon üretir hem de ovulasyonu (yumurtlama) sağlar.
Over Kistleri
Fonksiyonel kistler çoğu zaman fizyolojik süreçlerin bir parçasıdır ve kendiliğinden gerileyebilir. Ancak kompleks veya büyük kistler takip gerektirebilir.
Polikistik Over Sendromu (PCOS)
Hiperandrojenizm (erkeklik hormonlarında artış), ovulasyon bozukluğu ve polikistik over görünümü ile karakterizedir. Adet düzensizliği, tüylenme artışı ve kilo problemi görülebilir. Metabolik sendrom ile ilişkili olabilir.
İnfertilite (Kısırlık)
Bir çiftin düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik elde edememesi infertilite olarak tanımlanır. Kadın kaynaklı nedenler arasında:
- Ovulasyon bozuklukları
- Tübal tıkanıklık
- Endometriozis
- Rahim içi yapısal problemler
Tanı süreci; hormon analizleri, ultrasonografi, histerosalpingografi (rahim filmi) ve gerektiğinde ileri tetkikleri içerir. Tedavi yaklaşımı altta yatan nedene göre planlanır ve bireyseldir.
Gebelik Takibi ve Riskli Gebelikler
Jinekoloji ve obstetrik birlikte çalışan alanlardır. Gebelik süreci fizyolojik bir durum olmakla birlikte düzenli takip gerektirir.
Riskli gebelik kategorisinde:
- Gebelik diyabeti
- Preeklampsi (gebelikte hipertansiyon)
- Çoğul gebelik
- Erken doğum riski
bulunabilir. Bu durumlar multidisipliner yaklaşım gerektirir.
Menopoz ve Hormonal Değişiklikler
Menopoz, over fonksiyonlarının kalıcı olarak sonlanmasıdır. Östrojen düzeylerindeki azalma; sıcak basması, vajinal kuruluk, kemik yoğunluğunda azalma (osteoporoz) gibi belirtilere neden olabilir.
Jinekoloji bölümü, menopoz dönemindeki kadınlarda:
- Hormonal değerlendirme
- Kemik sağlığı takibi
- Vajinal atrofi tedavisi
gibi konularda destek sağlar. Tedavi kararı bireysel risk değerlendirmesine dayanır.
Jinekolojik Kanserler
Erken tanı, jinekolojik kanserlerde prognozu önemli ölçüde etkileyebilir.
Jinekoloji bölümünün ilgilendiği başlıca kanser türleri:
- Serviks (rahim ağzı) kanseri
- Endometrium kanseri
- Over kanseri
- Vulva ve vajina kanserleri
Tarama testleri arasında Pap smear ve HPV testi bulunur. Şüpheli durumlarda biyopsi ve görüntüleme yöntemleri kullanılır. Kanser tedavisi genellikle jinekolojik onkoloji uzmanlarının koordinasyonunda yürütülür.
Pelvik Ağrı ve Cinsel Sağlık Problemleri
Kronik pelvik ağrı; endometriozis, adezyonlar, enfeksiyonlar veya fonksiyonel nedenlere bağlı olabilir. Ayrıca:
- Disparoni (ilişki sırasında ağrı)
- Vajinismus
- Pelvik taban disfonksiyonları
gibi durumlar da jinekolojik değerlendirme gerektirir. Bu tablolar çoğu zaman multidisipliner yaklaşım gerektirir.
Ne Zaman Jinekoloji Uzmanına Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda uzman değerlendirmesi önemlidir:
- Adet düzeninde belirgin değişiklik
- Nedeni açıklanamayan kasık ağrısı
- Anormal vajinal akıntı veya kanama
- Gebelik şüphesi
- Menopoz sonrası kanama
Her semptom ciddi bir hastalığa işaret etmeyebilir; ancak erken değerlendirme olası risklerin dışlanmasını sağlar.