Girişimsel nöroradyoloji, beyin, omurilik ve sinir sistemi hastalıklarının tanı ve tedavisinde minimal invaziv yöntemler uygulayan radyoloji alt dalıdır. Anjiyografi rehberliğinde yapılan işlemler sayesinde ameliyatsız olarak damarsal patolojilere müdahale edilebilir. Bu yöntemler hem teşhis hem tedavi amacıyla kullanılır.
Beyin anevrizması tedavisinde koil embolizasyon ve stent yerleştirme işlemleri girişimsel nöroradyologlar tarafından uygulanır. Bu yöntemle baloncuk şeklinde genişleyen damar yapıları içeriden doldurularak kan akışı engellenir, kanama riski azaltılır. Cerrahiye göre daha az invazivdir.
Arteriovenöz malformasyon (AVM) ve dural fistül gibi damar anomalilerinde embolizasyon işlemleri yapılır. Bu tekniklerde özel tıbbi maddelerle anormal damarlar tıkanır, kanama veya epileptik nöbet gibi riskler önlenir. Aynı zamanda spinal AVM gibi omurilik damar hastalıklarında da etkilidir.
Akut iskemik inme vakalarında mekanik trombektomi işlemi gerçekleştirilir. Bu işlemde pıhtı tıkadığı damardan özel cihazlarla çıkarılarak beyin kan akışı yeniden sağlanır. Zamanında uygulandığında felç riskini azaltır, hastanın yaşam kalitesini ciddi oranda artırabilir.
Girişimsel Nöroradyoloji Nedir?
Girişimsel nöroradyoloji; beyin, omurilik ve bu yapıları besleyen damarlarla ilgili hastalıklarda, anjiyografi, MR ve BT gibi görüntüleme yöntemleri eşliğinde yapılan minimal invaziv işlemleri kapsar. “Minimal invaziv” ifadesi, vücutta büyük kesiler olmadan, genellikle kasık veya el bileğinden girilerek ilerlenen uygulamaları tanımlar.
Bu alanda çalışan hekimler, radyoloji uzmanlık eğitimi üzerine özel girişimsel eğitimler almış sağlık profesyonelleridir. Amaç, mümkün olan durumlarda açık cerrahiye alternatif sunmak veya cerrahi öncesi–sonrası sürece destek olmaktır.
Beyin Damar Anjiyografisi
Girişimsel nöroradyolojinin en temel işlemlerinden biri beyin damar anjiyografisidir. Bu işlem sırasında ince bir kateter yardımıyla beyin damarlarına ulaşılır ve kontrast madde verilerek damar yapısı ayrıntılı biçimde görüntülenir.
Anjiyografi genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Beyin damarlarında daralma veya tıkanıklık şüphesi
- Anevrizma (baloncuk) değerlendirmesi
- Damar yumakları (AVM) ile ilgili inceleme
- Nedeni açıklanamayan beyin kanamaları
Hasta açısından işlem, genellikle lokal anestezi altında yapılır ve birkaç saatlik gözlem sonrasında günlük hayata dönüş mümkün olabilir. Ancak her hasta için süreç aynı olmayabilir; karar, klinik bulgulara göre şekillenir.
Beyin Anevrizması (Baloncuk) Girişimleri
Beyin damarlarında oluşan anevrizmalar, çoğu zaman belirti vermeden seyredebilir. Ancak bazı durumlarda baş ağrısı, görme değişiklikleri veya kanama ile fark edilebilir. Girişimsel nöroradyoloji, uygun hastalarda anevrizma tedavisine yönelik endovasküler yöntemler sunabilir.
Bu yöntemlerde, damar içinden ilerlenerek anevrizmanın içi özel materyallerle doldurulabilir veya kan akışı yönlendirilebilir. Amaç, anevrizmanın dolaşımdan izole edilmesine yardımcı olmaktır.
Burada önemli bir nokta şudur:
Her anevrizma girişimsel yöntemle tedavi edilmez. Anevrizmanın boyutu, yeri, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu gibi birçok faktör birlikte değerlendirilir.
Damar Yumağı (AVM) ve Fistül İşlemleri
Beyin ve omurilikte görülebilen arteriovenöz malformasyonlar (AVM) ve damar fistülleri, atardamar ile toplardamar arasında anormal bağlantılar içeren yapılardır. Bu durumlar bazen baş ağrısı, nöbet veya kanama ile kendini gösterebilir.
Girişimsel nöroradyolojide, uygun vakalarda bu damar yapılarına yönelik embolizasyon adı verilen işlemler yapılabilir. Embolizasyon, anormal damarların içinin kapatılmasını veya kan akışının azaltılmasını hedefler.
Bu işlemler:
- Tek başına uygulanabileceği gibi
- Cerrahi veya radyoterapi öncesi destekleyici bir adım olarak da planlanabilir
Tedavi yaklaşımı her zaman bireyseldir ve multidisipliner değerlendirme gerektirir.
İnme (Felç) Girişimleri
Ani gelişen konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük gibi belirtilerle ortaya çıkan iskemik inme, bazı hastalarda girişimsel nöroradyolojik işlemlerle değerlendirilebilir.
Uygun zaman penceresinde ve uygun hasta grubunda, pıhtının damar içinden çıkarılmasına yönelik işlemler gündeme gelebilir. Bu tür girişimler genellikle acil koşullarda, nöroloji ve acil servis ekipleriyle birlikte planlanır.
Ancak her inme hastası bu işlemler için uygun değildir. Zamanlama, pıhtının yeri ve hastanın genel durumu belirleyici olur.
Omurga ve Omurilikle İlgili Girişimler
Girişimsel nöroradyoloji yalnızca beyinle sınırlı değildir. Omurga ve omurilik bölgesinde de bazı işlemler yapılabilir.
Bunlar arasında:
- Omurga tümörlerine yönelik damar tıkama işlemleri
- Omurilik damar hastalıklarının değerlendirilmesi
- Bazı ağrı girişimlerine görüntüleme eşliğinde destek verilmesi
Bu uygulamalar genellikle diğer branşlarla birlikte planlanır ve hastanın şikâyetlerine göre şekillenir.
Tümörlere Yönelik Destekleyici İşlemler
Beyin veya omurga tümörlerinde, doğrudan tedavi amacıyla olmasa da cerrahi öncesi kanlanmayı azaltmaya yönelik girişimler yapılabilir. Bu sayede ameliyat sırasında kanama riskinin azaltılması hedeflenir.
Bu tür işlemler, tek başına bir tedavi olarak değil; cerrahi sürecin bir parçası olarak değerlendirilir.
Hastalar Süreçte Neler Beklemeli?
Girişimsel nöroradyolojik işlemler genellikle:
- Görüntüleme eşliğinde
- Minimal kesilerle
- Görece kısa hastane yatışıyla yapılır
Ancak “kolay” veya “risksiz” olarak tanımlanmaz. Her girişimin kendine özgü riskleri ve sınırlılıkları vardır. Bu nedenle hastalar, işlem öncesinde ayrıntılı bilgilendirilir ve onam süreci yürütülür.
İşlem sonrası takip süresi, yapılan girişimin türüne ve hastanın genel durumuna göre değişir. Bazı hastalar aynı gün taburcu edilirken, bazı durumlarda gözlem gerekebilir.
Uzman Değerlendirmesi Neden Önemlidir?
Girişimsel nöroradyoloji, her hasta ve her hastalık için uygun bir seçenek değildir. Hangi işlemin yapılacağına;
- Klinik bulgular
- Görüntüleme sonuçları
- Hastanın beklentileri ve genel sağlık durumu
birlikte değerlendirilerek karar verilir. Bu nedenle, tanı ve tedavi planı mutlaka ilgili uzman hekimler tarafından kişiye özel olarak oluşturulmalıdır.
Prof. Dr. Özgür Kılıçkesmez üniversite eğitimini 1997 yılında İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde, Radyoloji uzmanlık eğitimini İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde 2001yılında tamamladı. Uzun dönem askerlik görevini Diyarbakır Asker Hastanesi’nde yerine getirdi. Kartal ve Bakırköy EA Hastanelerinde MR bölümlerinde görev aldı.