El cerrahisi, el ve üst ekstremite bölgesinde görülen doğumsal, travmatik ve dejeneratif hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenen cerrahi bir uzmanlık alanıdır. Kemik, tendon, sinir, damar ve yumuşak doku patolojilerinin fonksiyon kaybı oluşturmadan tedavi edilmesini amaçlar.
El cerrahisi hangi hastalıklara bakar sorusu, kırıklar, tendon kesileri, sinir yaralanmaları ve el bileği problemleri gibi durumları kapsar. Ayrıca karpal tünel sendromu, tetik parmak ve ganglion kistleri gibi sık görülen rahatsızlıkların cerrahi ve konservatif tedavileri uygulanır.
El ve bilek cerrahisi kapsamında romatoid artrit, osteoartrit ve bağ yaralanmaları gibi dejeneratif ve inflamatuvar hastalıklar değerlendirilir. Spor yaralanmaları, iş kazalarına bağlı doku hasarları ve mikrocerrahi gerektiren damar onarımları da tedavi alanı içerisindedir.
Mikrocerrahi teknikleri ile kopan uzuvların replantasyonu, sinir onarımları ve kompleks doku transferleri gerçekleştirilebilir. El fonksiyonunun korunması ve günlük yaşam aktivitelerinin sürdürülebilmesi için multidisipliner yaklaşım ve rehabilitasyon süreci büyük önem taşır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | El cerrahisi; el, el bileği ve ön kol bölgesindeki doğumsal, travmatik, dejeneratif, enfeksiyöz ve tümöral hastalıkların tanı, tedavi ve rehabilitasyonu ile ilgilenen cerrahi uzmanlık alanıdır. |
| Kapsam | Kemikler, eklemler, tendonlar, kaslar, bağlar, sinirler, damarlar ve yumuşak dokular dahil olmak üzere üst ekstremitenin fonksiyonel bütünlüğünü etkileyen tüm yapıları kapsar. |
| Amaç | Ağrıyı azaltmak, fonksiyon kaybını gidermek, el becerisi ve kavrama gücünü yeniden kazandırmak, estetik ve anatomik bütünlüğü sağlamak. |
| Travmatik Yaralanmalar | Kesiler, tendon kopmaları, sinir yaralanmaları, damar yaralanmaları, ezilme yaralanmaları, kırıklar, çıkıklar ve kopmalar (amputasyonlar) ile ilgilenir. |
| Sinir Sıkışma Sendromları | Karpal tünel sendromu, kubital tünel sendromu ve diğer periferik sinir basılarına yönelik tanı ve cerrahi/cerrahi dışı tedavi uygular. |
| Tendon Hastalıkları | Tetik parmak (trigger finger), De Quervain tenosinoviti, tendon yırtıkları ve iltihapları gibi durumların tedavisini gerçekleştirir. |
| Eklem Hastalıkları | Kireçlenme (osteoartrit), romatoid artrit, bağ yaralanmaları ve eklem instabiliteleri gibi patolojileri tedavi eder. |
| Doğumsal Anomaliler | Polidaktili (fazla parmak), sindaktili (yapışık parmak) ve diğer konjenital el anomalilerinin cerrahi düzeltmesini yapar. |
| Enfeksiyonlar | Derin el enfeksiyonları, tendon kılıfı enfeksiyonları ve apselerin cerrahi drenaj ve tedavisini üstlenir. |
| Tümör ve Kitleler | Ganglion kistleri, iyi huylu yumuşak doku tümörleri ve nadir görülen malign oluşumların cerrahi tedavisini yapar. |
| Mikrocerrahi | Kopan uzuvların yerine dikilmesi (replantasyon), damar ve sinir onarımları gibi mikroskop altında yapılan hassas cerrahileri içerir. |
| Tanı Yöntemleri | Fizik muayene, röntgen, ultrasonografi, manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve elektromiyografi (EMG) gibi yöntemler kullanılır. |
| Tedavi Yaklaşımları | Atel ve ortez uygulamaları, ilaç tedavisi, enjeksiyonlar, fizik tedavi ve rehabilitasyon ile cerrahi girişimler birlikte planlanabilir. |
| Multidisipliner Yaklaşım | Ortopedi ve travmatoloji, plastik cerrahi, fizik tedavi ve rehabilitasyon ile iş birliği içinde çalışılabilir. |
| Rehabilitasyon Süreci | Cerrahi sonrası fonksiyonun geri kazanılması için el terapisi ve özel egzersiz programları büyük önem taşır. |
El Cerrahisinin İlgi Alanına Giren Travmatik Yaralanmalar
El ve el bileği travmaları, el cerrahisinin en sık karşılaştığı klinik durumlardandır. Düşmeler, iş kazaları, kesici-delici alet yaralanmaları veya trafik kazaları sonucunda kemik kırıkları, tendon kesileri ve sinir hasarları gelişebilir.
Örneğin parmak kırıkları (falanks kırıkları) ya da el bileği kırıkları (distal radius kırıkları), ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı ile kendini gösterebilir. Tendon yaralanmalarında ise hasta parmağını aktif olarak bükemeyebilir ya da açamayabilir. Sinir kesilerinde uyuşma, karıncalanma ve kas güçsüzlüğü görülebilir.
Bu tür yaralanmalarda tanı; fizik muayene, radyografik görüntüleme (röntgen), gerektiğinde manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve ultrasonografi ile konur. Tedavi yaklaşımı yaralanmanın tipine ve şiddetine göre değişir. Cerrahi onarım, atel uygulaması veya rehabilitasyon programı planlanabilir. Her hastada karar süreci bireysel değerlendirme gerektirir.
Sinir Sıkışmaları ve Nörolojik Sorunlar
El cerrahisinin önemli bir diğer alanı periferik sinir hastalıklarıdır. En sık görülen tablo karpal tünel sendromudur. Bu durumda median sinir, el bileğinde bulunan karpal tünel adı verilen dar anatomik kanalda basıya uğrar. Sonuç olarak elde uyuşma, gece artan karıncalanma ve kavrama gücünde azalma gelişebilir.
Benzer şekilde kübital tünel sendromunda dirsek seviyesinde ulnar sinir basısı söz konusudur. Bu durumda özellikle serçe ve yüzük parmağında uyuşma dikkat çeker.
Tanı sürecinde fizik muayeneye ek olarak elektromiyografi (EMG) gibi sinir iletim testleri kullanılabilir. Tedavi; bilek splintleri, aktivite düzenlemesi, fizik tedavi uygulamaları veya uygun hastalarda cerrahi gevşetme işlemlerini içerebilir. Ancak hangi yöntemin tercih edileceği hastalığın evresine ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir.
Tendon Hastalıkları ve Hareket Kısıtlılıkları
El ve parmak hareketleri fleksör ve ekstansör tendonların koordineli çalışmasıyla sağlanır. Bu tendonlarda gelişen inflamasyon (iltihabi süreç) ya da kalınlaşma, ağrı ve takılma hissine yol açabilir.
Tetik parmak (stenozan tenosinovit) bu gruptaki yaygın sorunlardan biridir. Parmak hareketi sırasında takılma veya kilitlenme hissi oluşur. Tendon kılıfındaki daralma patofizyolojik sürecin temelini oluşturur.
De Quervain tenosinoviti ise başparmak tendonlarının el bileği seviyesinde ağrılı inflamasyonu ile karakterizedir. Özellikle tekrarlayıcı el hareketleri yapan kişilerde görülebilir.
Tanı genellikle klinik değerlendirme ile konur. Tedavi seçenekleri arasında istirahat, atel uygulaması, antiinflamatuar ilaçlar ve bazı olgularda cerrahi girişim yer alabilir. Her vakada konservatif (ameliyatsız) ve cerrahi seçenekler dikkatle değerlendirilir.
Dejeneratif ve Romatizmal Hastalıklar
El cerrahisi, osteoartrit (kireçlenme) ve romatoid artrit gibi dejeneratif ya da inflamatuar eklem hastalıklarının cerrahi tedavisinde de rol oynar.
Osteoartrit, eklem kıkırdağının zamanla aşınması sonucu gelişir. Başparmak kök ekleminde (CMC eklemi) sık görülür ve kavrama sırasında ağrıya neden olabilir. Romatoid artrit ise otoimmün bir hastalıktır ve eklem deformitelerine yol açabilir.
Bu hastalıklarda tanı; klinik değerlendirme, laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemleri ile konur. Tedavide öncelikle medikal ve fizik tedavi yöntemleri uygulanır. İleri vakalarda ağrıyı azaltmak ve fonksiyonu korumak amacıyla cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Cerrahi planlama her zaman multidisipliner bir yaklaşımla yapılır.
Doğumsal (Konjenital) El Anomalileri
Bazı bireylerde el ve parmak yapısında doğuştan gelen farklılıklar görülebilir. Sindaktili (parmakların yapışık olması), polidaktili (fazladan parmak bulunması) veya başparmak gelişim bozuklukları bu grupta yer alır.
Bu anomaliler yalnızca estetik değil, fonksiyonel sorunlara da yol açabilir. Tanı genellikle doğum sonrası fizik muayene ile konur. Tedavi planı çocuğun yaşı, anomalinin tipi ve fonksiyonel etkileri dikkate alınarak yapılır. Cerrahi zamanlaması bireysel olarak belirlenir ve genellikle çocuk ortopedisi ile iş birliği içinde yürütülür.
El Bileği ve Yumuşak Doku Kitleleri
El ve el bileğinde görülen ganglion kistleri gibi iyi huylu yumuşak doku kitleleri de el cerrahisinin değerlendirme alanındadır. Ganglionlar, eklem kapsülü veya tendon kılıfından kaynaklanan sıvı dolu oluşumlardır. Şişlik, ağrı veya kozmetik rahatsızlık hissi oluşturabilirler.
Tanı çoğunlukla klinik muayene ile konur; gerektiğinde ultrasonografi veya MR kullanılabilir. Tedavi her zaman cerrahi gerektirmez. İzlem, aspirasyon veya cerrahi çıkarım seçenekleri hastanın şikâyet düzeyine göre değerlendirilir.
Tanı ve Tedavi Sürecinde Bireysel Yaklaşım
El cerrahisinde temel amaç, ağrının azaltılması ve el fonksiyonlarının korunmasıdır. Ancak her hastalık ve her hasta farklıdır. Aynı tanıya sahip iki bireyde bile semptom şiddeti ve tedavi gereksinimi değişebilir. Bu nedenle klinik kararlar ayrıntılı muayene, görüntüleme bulguları ve hastanın günlük yaşam gereksinimleri dikkate alınarak verilir.
El ve el bileğinde uzun süren ağrı, uyuşma, güç kaybı, şekil bozukluğu veya travma sonrası gelişen hareket kısıtlılığı durumlarında ortopedi ve travmatoloji ya da el cerrahisi alanında deneyimli bir uzmana başvurulması uygun olabilir. Erken değerlendirme, olası fonksiyon kayıplarının önlenmesi açısından önem taşır.
Sonuç olarak el cerrahisi; travmalardan sinir sıkışmalarına, romatizmal hastalıklardan doğumsal anomalilere kadar geniş bir hastalık yelpazesiyle ilgilenen, fonksiyonel iyileşmeyi merkeze alan özel bir cerrahi disiplindir. Tedavi süreci her zaman kişiye özgü planlanmalı ve multidisipliner iş birliği gerektiğinde devreye alınmalıdır.