Diş hekimi (diş doktoru), ağız, diş ve çene dokularının sağlığını koruyan, hastalıklarını teşhis ve tedavi eden sağlık profesyonelidir. Diş çürükleri, diş eti hastalıkları ve ağız içi enfeksiyonların yönetimini gerçekleştirir. Koruyucu, tedavi edici ve rehabilite edici uygulamalarla ağız sağlığının sürekliliğini sağlar.
Diş hekiminin görev ve sorumlulukları; klinik muayene yapmak, radyolojik görüntüleri değerlendirmek ve uygun tedavi planını oluşturmaktır. Dolgu, kanal tedavisi, diş çekimi ve protez uygulamaları gibi işlemleri bilimsel rehberler doğrultusunda uygular. Ayrıca hastaya ağız hijyeni eğitimi vererek koruyucu yaklaşımı destekler.
Ağız ve diş sağlığı hizmetleri kapsamında diş hekimleri; ortodontik değerlendirme, implant tedavisi ve estetik diş hekimliği uygulamaları da yapabilir. Çene eklemi rahatsızlıkları ve ağız mukozası lezyonlarının tanısında rol alırlar. Multidisipliner yaklaşımla diğer tıp branşlarıyla iş birliği içinde çalışırlar.
Diş hekimi hangi hastalıkları tedavi eder sorusu, çürük ve periodontal hastalıklarla sınırlı değildir. Ağız kokusu, diş hassasiyeti, gömülü diş problemleri ve travmaya bağlı kırıklar da tedavi alanına girer. Erken tanı ve düzenli kontrol, sistemik hastalıklarla ilişkili oral bulguların saptanmasında önem taşır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanımı | Diş hekimi (diş doktoru), ağız, diş ve çene sağlığıyla ilgilenen; dişlerin, diş etlerinin, çene kemiklerinin hastalıklarını teşhis eden, tedavi eden ve önleyici uygulamalar yapan sağlık profesyonelidir. |
| Uzmanlık Alanı | Ağız, diş ve çene yapısındaki hastalıkların teşhisi, tedavisi ve korunması. Bazı diş hekimleri ortodonti, periodontoloji, pedodonti, endodonti, ağız-diş-çene cerrahisi gibi alanlarda uzmanlaşabilir. |
| Uyguladığı Temel İşlemler | Diş çekimi, dolgu, kanal tedavisi, diş taşı temizliği, protez uygulamaları, diş beyazlatma, çürük tedavisi, diş eti hastalıklarının tedavisi gibi işlemleri gerçekleştirir. |
| Koruyucu Uygulamalar | Ağız ve diş sağlığını korumaya yönelik flor uygulamaları, fissür örtücü işlemleri, düzenli kontrol muayeneleri yapar. |
| Teşhis Yöntemleri | Fizik muayene, panoramik röntgen, periapikal film, dijital görüntüleme teknikleri ile ağız ve diş sağlığı sorunlarını teşhis eder. |
| Kullandığı Ekipmanlar | Diş aynası, sond, aspiratör, el aletleri, döner aletler (turlar), dental röntgen cihazları, sterilizasyon cihazları gibi araçları kullanır. |
| Çalışma Alanları | Devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri, özel diş klinikleri, ağız ve diş sağlığı merkezleri veya kendi özel muayenehanesinde çalışabilir. |
| Eğitim Süreci | Türkiye’de diş hekimi olabilmek için 5 yıllık Diş Hekimliği Fakültesi eğitimi tamamlanmalıdır. Uzmanlık için DUS (Diş Hekimliği Uzmanlık Sınavı) gereklidir. |
| İlgili Hastalıklar | Diş çürükleri, diş eti hastalıkları (gingivitis, periodontitis), diş apseleri, çene bozuklukları, ağız içi lezyonlar, gömülü dişler gibi hastalıklarla ilgilenir. |
| Hasta Takibi | Tedavi sonrası kontroller, düzenli periyodik muayeneler ve koruyucu önerilerle hastaların ağız-diş sağlığını izler. |
Diş Hekimi Kimdir?
Diş hekimi; diş çürükleri, periodontal hastalıklar (diş eti hastalıkları), diş eksiklikleri, travmalar ve ağız içi enfeksiyonlar gibi durumların tanı ve tedavisini gerçekleştiren hekimdir. Üniversitelerin Diş Hekimliği Fakültelerinde beş yıllık lisans eğitimi alır ve bu süreçte anatomi, histoloji, fizyoloji, farmakoloji, mikrobiyoloji ve patoloji gibi temel tıp bilimlerinin yanı sıra klinik diş hekimliği uygulamaları konusunda eğitim görür.
Ağız boşluğu; kemik, kas, sinir, damar ve mukozal dokulardan oluşan karmaşık bir anatomik yapıya sahiptir. Bu nedenle diş hekimliği yalnızca dişlerle sınırlı değildir. Temporomandibular eklem (çene eklemi), tükürük bezleri ve çene kemikleri de diş hekiminin değerlendirme alanı içindedir.
Diş Hekimi Ne İş Yapar?
Diş hekiminin temel görevleri koruyucu, teşhis edici ve tedavi edici uygulamalar olarak üç ana başlıkta incelenebilir.
Koruyucu Diş Hekimliği Uygulamaları
Koruyucu diş hekimliği, hastalık oluşmadan önce önlem almayı hedefler. Diş çürüğü (dental çürük), bakteriyel plak adı verilen mikrobiyal biyofilm tabakasının diş minesine zarar vermesi sonucu gelişir. Düzenli diş muayenesi, profesyonel diş taşı temizliği (detartraj) ve flor uygulamaları bu sürecin önlenmesinde önemlidir.
Diş hekimi, hastanın ağız hijyen alışkanlıklarını değerlendirir ve kişiye özel öneriler sunar. Yanlış fırçalama teknikleri, yetersiz ara yüz temizliği ve beslenme alışkanlıkları çürük ve diş eti hastalıklarının temel risk faktörleri arasında yer alır.
Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Diş hekimliği pratiğinde tanı; ayrıntılı anamnez (hasta öyküsü), klinik muayene ve gerektiğinde radyolojik görüntüleme yöntemleri ile konulur. Hastanın ağrı, hassasiyet, kanama, şişlik veya çiğneme güçlüğü gibi şikâyetleri dikkatle değerlendirilir.
Radyografik incelemeler arasında periapikal röntgen, panoramik röntgen ve bazı durumlarda üç boyutlu görüntüleme sağlayan dental volumetrik tomografi (CBCT) yer alabilir. Bu görüntüleme yöntemleri; kemik kaybı, gömülü dişler, kistik oluşumlar veya enfeksiyon odaklarının değerlendirilmesine yardımcı olur.
Ancak her klinik karar, bireysel değerlendirme gerektirir. Aynı belirti farklı kişilerde farklı patolojilere işaret edebilir.
Diş Hekiminin Uyguladığı Tedaviler
Diş hekimleri, tanıya göre farklı tedavi yaklaşımları planlar. Bu tedaviler hastanın yaşı, sistemik hastalıkları, ağız hijyen durumu ve beklentileri doğrultusunda şekillendirilir.
Dolgu ve Kanal Tedavisi
Diş çürüğü mine ve dentin tabakasını aşarak pulpa dokusuna (dişin sinir ve damar yapısı) ulaştığında, pulpit adı verilen iltihabi süreç gelişebilir. Bu durumda endodontik tedavi, yani kanal tedavisi gündeme gelir. Amaç enfekte pulpa dokusunun temizlenmesi ve kök kanallarının doldurulmasıdır.
Daha erken aşamadaki çürüklerde ise çürük dokunun temizlenmesi ve kompozit ya da farklı restoratif materyallerle dişin yeniden şekillendirilmesi yeterli olabilir.
Diş Eti Hastalıklarının Tedavisi
Periodontal hastalıklar; gingivit (diş eti iltihabı) ve periodontitis (kemik kaybı ile seyreden ileri diş eti hastalığı) olarak iki ana gruba ayrılır. Diş eti kanaması, ağız kokusu ve dişlerde sallanma gibi belirtiler görülebilir.
Tedavide öncelikle plak ve diş taşlarının uzaklaştırılması hedeflenir. İleri vakalarda cerrahi periodontal girişimler gerekebilir. Ancak hastalığın seyri kişiden kişiye değişkenlik gösterebilir.
Diş Eksikliklerinin Giderilmesi
Eksik dişler hem fonksiyonel hem de estetik sorunlara yol açabilir. Çiğneme fonksiyonunun bozulması, komşu dişlerin yer değiştirmesi ve çene ekleminde yük dağılımının değişmesi uzun vadede farklı problemlere neden olabilir.
Protetik tedaviler; sabit protezler (köprüler), hareketli protezler ve dental implant uygulamaları gibi seçenekleri içerir. Uygun tedavi planı, kemik yapısı ve genel sağlık durumu dikkate alınarak belirlenir.
Diş Hekimi Hangi Durumlarda Başvurulmalıdır?
Toplumda yaygın bir yanılgı, yalnızca ağrı olduğunda diş hekimine gidilmesi gerektiğidir. Oysa birçok diş ve diş eti hastalığı erken dönemde belirti vermeyebilir. Düzenli kontrol muayeneleri, olası problemlerin erken saptanmasına yardımcı olabilir.
Aşağıdaki durumlarda diş hekimine başvurulması önerilir:
- Diş ağrısı veya hassasiyet
- Diş eti kanaması
- Ağız içinde geçmeyen yaralar
- Çiğneme sırasında ağrı
- Diş kırılması veya travma
- Çene ekleminde ağrı veya ses
Bu belirtiler farklı patolojilerin habercisi olabilir ve uzman değerlendirmesi gerektirir.
Diş Hekimliği ve Genel Sağlık İlişkisi
Ağız sağlığı ile sistemik hastalıklar arasında çift yönlü bir ilişki olduğu bilinmektedir. Özellikle diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve bazı romatolojik durumlar periodontal hastalıklarla ilişkili olabilir. Kronik inflamasyon (uzun süreli iltihabi durum), yalnızca ağızla sınırlı kalmayabilir.
Bu nedenle diş hekimi, hastanın sistemik sağlık geçmişini sorgular ve gerektiğinde ilgili branş hekimleri ile iş birliği yapar. Özellikle kan sulandırıcı ilaç kullanan, diyabet hastası olan veya bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde tedavi planlaması dikkatle yapılmalıdır.
Diş Hekimliğinde Uzmanlık Alanları
Genel diş hekimliğinin yanı sıra bazı hekimler uzmanlık eğitimi alarak belirli alanlara yönelir. Bunlar arasında:
- Ortodonti (çapraşık dişlerin düzeltilmesi)
- Ağız, Çene ve Yüz Cerrahisi
- Periodontoloji (diş eti hastalıkları)
- Endodonti (kanal tedavisi)
- Pedodonti (çocuk diş hekimliği)
- Protetik Diş Tedavisi
Ancak ilk değerlendirme çoğunlukla genel diş hekimi tarafından yapılır ve gerektiğinde ilgili uzmana yönlendirme sağlanır.