Çocuk Kardiyoloji, doğumdan ergenlik dönemine kadar görülen kalp ve dolaşım sistemi hastalıklarının tanı, takip ve tedavisini üstlenen tıbbi uzmanlık alanıdır. Bu bölüm; doğumsal kalp kusurları, ritim bozuklukları ve edinsel kalp hastalıklarının erken tanı ve yönetimini bilimsel protokoller doğrultusunda yürütür.
Çocuklarda doğumsal kalp hastalıkları, çocuk kardiyolojisinin en sık değerlendirdiği klinik tablolar arasında yer alır. Kalpte delik, kapak anomalileri ve büyük damar bozuklukları gibi yapısal sorunlar ileri tetkiklerle belirlenir. Erken tanı, cerrahi veya girişimsel tedavi planlamasında kritik önem taşır.
Pediatrik ritim bozuklukları ve çarpıntı şikâyetleri, özellikle bayılma, göğüs ağrısı veya efor intoleransı ile birlikte görüldüğünde ayrıntılı inceleme gerektirir. Elektrokardiyografi ve ritim holter gibi yöntemlerle değerlendirme yapılır. Tanıya göre ilaç tedavisi veya girişimsel işlemler uygulanabilir.
Romatizmal kalp hastalığı, miyokardit ve hipertansiyon gibi edinsel kalp hastalıkları da çocuk kardiyolojisinin ilgi alanındadır. Enfeksiyonlar veya sistemik hastalıklar kalp dokusunu etkileyebilir. Düzenli takip, komplikasyonların önlenmesi ve kalp fonksiyonlarının korunması açısından gereklidir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Çocuk Kardiyoloji Nedir? | Çocuk kardiyolojisi, doğumdan itibaren 18 yaşına kadar olan çocuklarda kalp ve dolaşım sistemi hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen tıbbi uzmanlık alanıdır. Bu alan, doğumsal (konjenital) kalp hastalıkları, kalp ritim bozuklukları ve edinsel kalp hastalıklarının değerlendirilmesini ve yönetimini kapsar. |
| Hangi Yaş Grubuna Bakar? | Yenidoğan, bebek, çocuk ve ergenlerde kalple ilgili tüm sorunlara bakar. |
| Başlıca İlgi Alanları | Doğumsal kalp hastalıkları, kalp ritim bozuklukları, kalp yetmezliği, göğüs ağrısı, çarpıntı, morarma (siyanoz), üfürüm, hipertansiyon, bayılma gibi semptomların değerlendirilmesi. |
| Tanı Yöntemleri | EKG (elektrokardiyogram), ekokardiyografi, ritim holter, tansiyon holter, efor testi, kardiyak MR ve BT, fetal ekokardiyografi. |
| Sık Gözlenen Doğumsal Kalp Hastalıkları | Atriyal septal defekt (ASD), ventriküler septal defekt (VSD), patent duktus arteriozus (PDA), Fallot tetralojisi, transpozisyon gibi kalbin yapısal anomalileri. |
| Edinsel Kalp Hastalıkları | Romatizmal kalp hastalığı, Kawasaki hastalığı, miyokardit (kalp kası iltihabı), perikardit, hipertrofik kardiyomiyopati. |
| Kalp Ritim Bozuklukları | Taşikardi (hızlı kalp atımı), bradikardi (yavaş kalp atımı), prematür atımlar, Wolff-Parkinson-White sendromu gibi iletim bozuklukları. |
| Takip ve Tedavi Yöntemleri | İlaç tedavileri, yaşam tarzı düzenlemeleri, girişimsel kardiyolojik işlemler (ör. kateter yoluyla delik kapama), bazı durumlarda cerrahi tedavi. |
| Fetal Kardiyoloji | Gebelik sırasında anne karnındaki bebekte kalp hastalıklarının tanısı ve doğum sonrası planlama için değerlendirme. |
| Takip Süreci | Doğumsal kalp hastalığı olan çocuklar yaşam boyu takip gerektirebilir. Bazı basit defektler ise zamanla kendiliğinden kapanabilir ve sadece belirli aralıklarla kontrol gerekir. |
Çocuk Kardiyoloji Nedir?
Çocuk kardiyoloji; fetüs döneminden başlayarak 18 yaşına kadar olan bireylerde kalp ve damar sistemine ait hastalıkların değerlendirilmesi, tanı sürecinin planlanması ve tedavi yaklaşımlarının belirlenmesi ile ilgilenen tıbbi uzmanlık alanıdır.
Bu alan, pediatri (çocuk sağlığı ve hastalıkları) uzmanlık eğitimi sonrasında alınan ek yan dal eğitimi ile kazanılır. Çocuk kardiyologları, erişkin kardiyolojisinden farklı olarak gelişimsel kalp hastalıkları ve çocukluk dönemine özgü kardiyovasküler sorunlar konusunda uzmanlaşmıştır.
Kalp, embriyonik dönemde gelişimini tamamlayan ilk organlardan biridir. Bu gelişim sürecinde ortaya çıkan yapısal bozukluklar, doğumsal kalp hastalıklarının temelini oluşturur. Çocuk kardiyolojisinin önemli bir bölümü bu anomalilerin erken tanınması ve uygun şekilde izlenmesiyle ilgilidir.
Hangi Hastalıklara Bakar?
Çocuk kardiyoloji uzmanları hem doğuştan (konjenital) hem de sonradan gelişen (edinilmiş) kalp hastalıklarıyla ilgilenir.
Doğuştan Kalp Hastalıkları
Konjenital kalp hastalıkları, kalbin odacıkları (atriyum ve ventriküller), kapakçıkları veya büyük damarları ilgilendiren yapısal bozukluklardır. En sık görülenler arasında:
- Atriyal septal defekt (ASD) – Kalbin üst odacıkları arasında açıklık
- Ventriküler septal defekt (VSD) – Alt odacıklar arasında delik
- Patent duktus arteriozus (PDA)
- Fallot tetralojisi
- Büyük damar transpozisyonu
Bu anomaliler, kalp içi kan akımının normal fizyolojisini bozar. Örneğin septal defektlerde oksijenli ve oksijensiz kan karışabilir. Bu durum, kalbin yükünü artırarak zamanla kalp yetmezliği belirtilerine yol açabilir.
Belirtiler hastalığın tipine ve şiddetine göre değişir. Yenidoğanda morarma (siyanoz), hızlı solunum, emmeme, kilo alamama gibi bulgular görülebilir. Daha hafif defektler ise rutin muayenede duyulan kalp üfürümü ile fark edilebilir.
Edinilmiş Kalp Hastalıkları
Çocukluk çağında sonradan gelişen kalp hastalıkları da mevcuttur. Bunlar arasında:
Romatizmal Kalp Hastalığı
A grubu beta hemolitik streptokok enfeksiyonu sonrası gelişen akut romatizmal ateş, kalp kapaklarında hasara neden olabilir. Bu durum, kapak darlığı veya yetmezliği ile sonuçlanabilir.
Miyokardit
Kalp kasının (miyokard) iltihabıdır. Genellikle viral enfeksiyonlara bağlı gelişir. Kalp kasının kasılma fonksiyonu bozulabilir ve kalp yetmezliği tablosu ortaya çıkabilir.
Kardiyomiyopatiler
Kalp kasının yapısal ve fonksiyonel bozukluklarıdır. Dilate kardiyomiyopati (kalp boşluklarının genişlemesi) veya hipertrofik kardiyomiyopati (kalp kasında kalınlaşma) çocuklarda görülebilir.
Ritim Bozuklukları (Aritmiler)
Kalbin elektriksel iletim sistemindeki bozukluklar sonucu taşikardi (hızlı kalp atımı) veya bradikardi (yavaş kalp atımı) gelişebilir. Çocuklarda çarpıntı, bayılma (senkop) veya halsizlik şeklinde ortaya çıkabilir.
Hipertansiyon
Çocukluk çağı hipertansiyonu erişkinlere göre daha nadir olmakla birlikte, böbrek hastalıkları veya endokrin bozukluklar gibi sekonder nedenlere bağlı gelişebilir.
Hangi Belirtilerde Çocuk Kardiyolojiye Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda bir çocuk kardiyoloji uzmanının değerlendirmesi gerekebilir:
- Kalp üfürümü saptanması
- Çabuk yorulma ve nefes darlığı
- Morarma
- Sık bayılma
- Göğüs ağrısı
- Çarpıntı hissi
- Ailede erken yaşta ani kalp ölümü öyküsü
Göğüs ağrısı çocuklarda çoğunlukla kas-iskelet sistemi kaynaklıdır; ancak kardiyak nedenlerin dışlanması için klinik değerlendirme önemlidir.
Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Çocuk kardiyoloji değerlendirmesi ayrıntılı bir anamnez (tıbbi öykü) ve fizik muayene ile başlar. Doktor, büyüme gelişme basamaklarını, doğum öyküsünü ve aile hikayesini sorgular.
Tanı sürecinde sıklıkla kullanılan yöntemler şunlardır:
- Ekokardiyografi (EKO): Kalbin ultrason ile görüntülenmesi. Yapısal anomalileri ve kapak fonksiyonlarını değerlendirmede temel yöntemdir.
- Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel aktivitesini gösterir.
- Holter monitörizasyonu: 24 saatlik ritim takibi sağlar.
- Efor testi: Egzersiz sırasında kalp fonksiyonlarının değerlendirilmesini sağlar.
- Kardiyak MR veya BT: Ayrıntılı anatomik inceleme için kullanılabilir.
Yenidoğan döneminde bazı ciddi kalp hastalıkları, pulse oksimetre taraması ile erken dönemde şüphe edilebilir.
Tedavi Yaklaşımları
Tedavi, hastalığın türüne ve şiddetine göre değişir. Her çocuk için bireysel planlama yapılır.
Genel tedavi yaklaşımları şunları içerebilir:
- Düzenli takip ve izlem
- İlaç tedavileri (örneğin diüretikler, beta blokerler, ACE inhibitörleri)
- Kateter girişimleri (örneğin ASD kapatma işlemleri)
- Cerrahi düzeltmeler
- Ritim bozukluklarında ablasyon veya kalp pili uygulamaları
Her konjenital kalp hastalığı ameliyat gerektirmez. Bazı küçük defektler zamanla kendiliğinden kapanabilir; ancak bu süreç mutlaka uzman kontrolünde izlenmelidir.
Çocuk Kardiyoloji Takibinin Önemi
Çocukluk çağında saptanan kalp hastalıklarının bir kısmı erişkin yaşama taşınabilir. Bu nedenle düzenli kardiyolojik izlem, hem kalp fonksiyonlarının korunması hem de olası komplikasyonların önlenmesi açısından önem taşır.
Ebeveynler için en önemli nokta, kalp hastalığı şüphesinde paniğe kapılmadan ancak gecikmeden uzman değerlendirmesi almaktır. Erken tanı, birçok durumda hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilir.