Beyin damar hastalıkları, beynimizi besleyen atardamar ve toplardamarların tıkanması, daralması veya duvar yapısının bozularak yırtılması sonucu ortaya çıkan hayati sağlık sorunlarıdır. Tedavilerinde günümüzde geleneksel açık beyin ameliyatları yerine, çoğunlukla kasık veya el bileği damarından iğne deliği kadar küçük bir kesiyle girilip kafatası açılmadan uygulanan kapalı (girişimsel) yöntemler kullanılmaktadır. Bu dolaşım bozuklukları, beyin hücrelerinin ihtiyaç duyduğu oksijenin aniden kesilmesine veya damar dışına sızan kanın dokuları ezmesine yol açar. Zamanında müdahale edilmediğinde kalıcı hasarlar bırakabilen bu tablolar, ileri tıbbi görüntüleme ve mikro-kateter teknolojileri sayesinde doğrudan kendi damar yollarımız kullanılarak güvenle onarılabilmektedir.
Beyin Damar Hastalıkları Hangi Temel Alt Gruplara Ayrılır?
Beyin damar hastalıkları mekanizmalarına ve ortaya çıkardıkları sonuçlara göre temelde iki ana kategoriye ayrılır. Bunlardan ilki ve en sık karşılaşılanı iskemik, yani damar tıkanıklığına bağlı olarak gelişen hastalıklardır. Tüm inme vakalarının çok büyük bir çoğunluğunu bu grup oluşturur. İskemik durumlarda temel sorun, beynin belirli bir bölgesine giden atardamarın, kan akışıyla başka bir yerden sürüklenip gelen bir pıhtı ile aniden tıkanması veya damar sertliği olarak bilinen ateroskleroz nedeniyle damar lümeninin yavaş yavaş daralarak en sonunda tamamen kapanmasıdır. Tıkanıklık gerçekleştiği anda, o damarın beslediği bölgeye oksijen ve glukoz taşıyan kanın ulaşması durur. Bu durum gerçekleştiğinde beyin dokusu anında ölmez; merkezde hızla hasar gören çekirdek bir bölge olsa da etrafında “iskemik penumbra” adı verilen, oksijensiz kaldığı için geçici olarak felç olmuş ancak kan akışı yeniden sağlanırsa hayata döndürülebilecek geniş bir doku alanı bulunur. Bütün tedavi çabası, bu can çekişen ama henüz ölmemiş dokuyu kurtarmak üzerine kuruludur.
İkinci büyük grup ise hemorajik, yani kanamaya bağlı olarak gelişen beyin damar hastalıklarıdır. Bu tabloda damar tıkanmaz, aksine damar duvarının yapısal bütünlüğü bozulur ve damar yırtılarak kanın yüksek bir basınçla beyin dokusunun tam içine veya beyni çevreleyen ince zarların arasına sızmasına neden olur. Kanama durumları iskemik olaylara göre genellikle çok daha şiddetli baş ağrılarıyla kendini gösterir ve hayati tehlike oranı çok daha yüksektir. Bunun nedeni, kafatası gibi kapalı ve esnemeyen bir kutunun içine fazladan bir sıvı (kan) dolduğunda, beyin dokusu üzerinde korkunç bir basınç yaratmasıdır. Ayrıca damar dışına çıkan kan, beyin hücreleri için toksik bir etki yaratarak doğrudan hücresel düzeyde de hasara yol açar.
Karşılaşılan başlıca iskemik ve hemorajik beyin damar hastalıkları şunlardır:
- Akut iskemik inme
- Geçici iskemik atak
- Karotis arter darlığı
- İntrakranial arter darlığı
- Serebral anevrizma
- Arteriovenöz malformasyon
- Arteriovenöz fistül
- Subaraknoid kanama
- İntraserebral kanama
Girişimsel Nöroradyoloji Nedir ve Beyin Damar Hastalıkları Tedavi Yaklaşımını Nasıl Değiştirdi?
Tıbbın tarihsel gelişimine bakıldığında, beyindeki bir damar problemine ulaşmak ve onu onarmak her zaman en zorlu cerrahi sınavlardan biri olmuştur. Geleneksel açık beyin cerrahisinde (kraniyotomi), kafatasının bir bölümünün kesilerek çıkarılması, beynin hassas zarlarının açılması ve sağlıklı beyin dokusunun nazikçe kenara itilerek derinlerdeki hastalıklı damara ulaşılması gerekirdi. Bu yaklaşım uzun süren genel anestezi, yüksek enfeksiyon riski, beyin dokusunda oluşabilecek potansiyel travmalar ve çok uzun bir yoğun bakım ile nekahat süreci anlamına geliyordu. Ancak tıbbi görüntüleme cihazlarının inanılmaz bir hızla gelişmesi ve mikro-kateter teknolojilerindeki devrimsel ilerlemeler sayesinde “Girişimsel Nöroradyoloji” adı verilen yepyeni bir disiplin doğdu.
Girişimsel nöroradyoloji, hastalıklı bölgeye dışarıdan dokuları keserek ulaşmak yerine, bizzat insan vücudunun kendi otoyollarını, yani damar ağını kullanarak içeriden ulaşma prensibine dayanır. Genellikle kasık bölgesindeki femoral atardamardan veya el bileğindeki radial atardamardan sadece bir iğne yardımıyla sisteme giriş yapılır. Buradan damar içine yerleştirilen incecik, son derece esnek ve ileri teknoloji ürünü plastik tüpler (kateterler), anjiyografi cihazlarının sağladığı gerçek zamanlı ve yüksek çözünürlüklü x-ışını rehberliğinde kalbin içinden geçerek boyun damarlarına, oradan da beynin en derin kıvrımlarındaki milimetrik damarlara kadar ilerletilir. Bu yaklaşım “minimal invaziv” olarak adlandırılır çünkü vücuda verilen yapısal hasar yok denecek kadar azdır.
Bu içeriden müdahale yönteminin hastalar için sunduğu faydalar devasa boyutlardadır. Kafatası açılmadığı için enfeksiyon riski geleneksel cerrahiye göre kat kat düşüktür. Birçok işlemde sadece kasık bölgesinin uyuşturulduğu lokal anestezi veya hafif bir sedasyon yeterli olur, böylece genel anestezinin getirdiği riskler ortadan kalkar. Hastalar operasyon sonrasında yoğun bakımda günlerce kalmak yerine genellikle normal hasta odalarına alınır ve hiçbir şey olmamış gibi sadece 24 ile 48 saat arasında bir gözlem süresinin ardından yürüyerek evlerine, günlük yaşantılarına dönebilirler. Açık cerrahinin getirdiği o uzun, ağrılı ve zorlu iyileşme süreci yerini konforlu ve hızlı bir toparlanmaya bırakmıştır.
Beyin Damar Hastalıkları Teşhis Edilirken Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?
Bir damar hastalığının kesin tedavisini planlayabilmek için öncelikle sorunun nerede olduğunu, damarın yapısını, kanın akış hızını ve problemin çevre dokularla olan ilişkisini kusursuz bir şekilde görmek gerekir. Kafatasının içini görmek için kullanılan modern radyolojik görüntüleme yöntemleri, tedavi stratejisinin kalbini oluşturur.
Acil durumlarda, özellikle bir hastanın felç geçirdiği şüphesiyle acil servise getirildiği anlarda zaman en değerli unsurdur. Böyle durumlarda ilk başvurulan yöntem Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi (BTA) çekimleridir. BT cihazı saniyeler içinde beynin detaylı kesitlerini alır ve anjiyografi modunda damar içine verilen özel bir boyalı madde (kontrast madde) sayesinde tıkalı veya kanayan damarı anında ortaya çıkarır. Daha detaylı doku analizi gereken durumlarda veya acil olmayan rutin taramalarda Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR) ve Manyetik Rezonans Anjiyografi (MRA) devreye girer. MR teknolojisi radyasyon içermez, bunun yerine güçlü mıknatıslar ve radyo dalgaları kullanarak beynin ve damarların muazzam çözünürlükte, neredeyse anatomik bir atlas kalitesinde görüntülerini sunar. Hatta bazı özel MR çekim teknikleriyle beyin hücrelerinin ne kadarının geri döndürülemez şekilde öldüğü, ne kadarının ise kurtarılabilir durumda olduğu bile hesaplanabilir.
Ancak girişimsel yöntemlerle yapılacak her türlü tedavinin öncesinde ve işlem sırasında kullanılan “altın standart” yöntem Dijital Substraksiyon Anjiyografi (DSA) cihazıdır. DSA, ameliyathane ortamında kasıktan damara girilerek yapılan dinamik bir haritalama işlemidir. Bilgisayar teknolojisi kullanılarak kafatası kemikleri ve diğer yumuşak dokuların görüntüleri ekrandan tamamen silinir; geriye sadece siyah bir arka plan üzerinde akan kontrast maddenin oluşturduğu damar ağacı kalır. Bu sayede damarların milimetrik kıvrımları, bir anevrizmanın tam boyun açısı veya daralmış bir damardan kanın ne kadar yavaş geçtiği saniye saniye, canlı bir film gibi izlenebilir.
Sıkça başvurulan tanısal görüntüleme yöntemleri şunlardır:
- Bilgisayarlı Tomografi
- Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi
- Manyetik Rezonans Görüntüleme
- Manyetik Rezonans Anjiyografi
- Transkranial Doppler Ultrasonografi
- Karotis Renkli Doppler Ultrasonografi
- Dijital Substraksiyon Anjiyografi
Ani Felç (İnme) Geçiren Hastalarda Mekanik Trombektomi Nasıl Bir Çözüm Sunar?
Akut iskemik inme, yani beyin damarının aniden bir pıhtı ile tıkanması, tıbbın karşılaştığı en dramatik ve zamana karşı en çok yarışılan acil durumlardan biridir. Beyin hücreleri oksijensizliğe son derece dayanıksızdır; damar tıkandığı andan itibaren her bir dakikada yaklaşık iki milyon beyin hücresi geri dönüşümsüz olarak ölmeye başlar. “Zaman beyindir” felsefesi buradan gelir. Eskiden bu hastalara sadece damar yoluyla kan sulandırıcı ve pıhtı eritici (trombolitik) ilaçlar verilir ve mucizevi bir şekilde o ilacın büyük pıhtıyı eritmesi beklenirdi. Ancak ana beyin damarlarını tıkayan büyük ve sert pıhtılar genellikle bu ilaçlara direnç gösterir ve erimezdi.
İşte bu çaresizliğe karşı geliştirilen “Mekanik Trombektomi” işlemi, inme tedavisinde kelimenin tam anlamıyla bir devrim yaratmıştır. Eğer hasta tıkanıklığın başlamasından sonraki ilk kritik saatler (genellikle ilk 6-8 saat, bazı özel durumlarda gelişmiş görüntülemelerle kanıtlanmak şartıyla 24 saate kadar) içinde uygun bir merkeze ulaştırılabilirse, pıhtı doğrudan fiziksel olarak damarın içinden çekilip çıkarılabilir.
İşlem anjiyografi ünitesinde kasık atardamarından içeriye ince bir kılavuz kateterin yerleştirilmesiyle başlar. Bu kateter kalp üzerinden boyna, oradan da kafatasının içindeki tıkalı damara kadar dikkatlice ilerletilir. Pıhtının bulunduğu yere ulaşıldığında, içinden çok daha ince teller ve sistemler geçirilir.
Mekanik trombektomide pıhtıyı yakalayıp çıkarmak için kullanılan iki ana yöntem bulunur. İlk yöntemde “Stent Retriever” adı verilen, ucunda ince tel örgülerden oluşan kafes şeklinde özel bir cihaz kullanılır. Bu cihaz kapalı bir şemsiye gibi pıhtının içinden geçirilir ve tam pıhtının merkezinde açılarak onunla bütünleşir. Pıhtı, bu metal kafesin ağlarına takılır. Daha sonra bu stent yavaşça ve dikkatlice geriye doğru çekilir, pıhtı da ağa takılmış bir balık gibi damarın içinden sürüklenerek vücut dışına alınır.
İkinci yöntem ise “Aspirasyon Trombektomi”dir. Bu teknikte, damarın içine büyük lümenli, esnek ve ucu pıhtıya tam oturacak şekilde tasarlanmış özel vakum kateterleri gönderilir. Kateterin ucu pıhtıya yaslandığı anda, dışarıdaki güçlü bir aspirasyon (emme) pompası çalıştırılır. Cihaz tıpkı minyatür bir elektrikli süpürge gibi güçlü bir negatif basınç yaratarak pıhtıyı tek parça halinde veya parçalayarak içine çeker ve damarı anında temizler. Birçok modern uygulamada bu iki yöntem birleştirilerek başarı şansı maksimize edilir. Tıkanıklığın başarıyla açılmasıyla birlikte beynin o bölgesine kan saniyeler içinde yeniden hücum eder. Çoğu zaman işlem masasındayken felçli kolun veya bacağın hareket etmeye başladığı, konuşamayan hastanın kelimeleri yeniden toparladığı o mucizevi anlara şahit olmak, bu tedavinin ne kadar kritik olduğunu gösterir.
Beyin Anevrizmaları (Baloncuklar) Açık Cerrahi Olmadan Nasıl Tedavi Edilir?
Halk arasında daha çok “beyinde baloncuk” olarak bilinen serebral anevrizmalar, atardamar duvarının yapısal olarak zayıflamış bir bölgesinden, içerideki kan basıncının etkisiyle dışarıya doğru balon gibi şişerek keseleşmesi durumudur. Bir bisiklet tekerleğinin iç lastiğinin zayıf bir yerinden dışarıya doğru fırlaması gibi düşünebilirsiniz. Bu keseciklerin duvarı normal damar duvarına göre çok daha ince ve kırılgandır. Zamanla büyüyebilir ve basınca dayanamayıp patladığında (rüptür), beynin etrafındaki boşluğa yüksek tazyikli bir kanama yapar (Subaraknoid Kanama). Bu anında şiddetli, hayatınızda hissettiğiniz en kötü baş ağrısı ile başlayan ve ölüm riski son derece yüksek olan bir tablodur.
Anevrizmaların tedavisi, temel olarak bu zayıf baloncuğun içine kan girişini durdurarak onu dolaşım sisteminden tamamen izole etmek ve patlamasını engellemektir. Geleneksel açık cerrahide kafatası açılarak anevrizmanın boynuna metal bir mandal (klip) takılırken, endovasküler (damar içi) yöntemlerle bu işlem çok daha az travmatik bir şekilde içeriden çözülmektedir.
En klasik kapalı yöntem “Koilleme” (Endovasküler Coiling) işlemidir. Kasık damarından girilerek yola çıkılır ve vücudun otoyollarından geçilerek beynin içindeki o milimetrik baloncuğun tam içine çok ince, yumuşak bir mikro-kateter yerleştirilir. Bu tüpün içinden, saç telinden bile daha ince, platin maddesinden yapılmış helezonik teller (koiller) gönderilir. Bu platin teller baloncuğun içine girdikçe bir yumak şeklini alır ve kesenin içini tamamen doldurur. İçerisi tellerle dolduğu için artık kan o kesenin içine giremez, kan akışı anevrizmanın dışında kalır. Tellerin etrafında zamanla doğal bir pıhtılaşma ve sonrasında dokulaşma (iyileşme) olur, böylece anevrizma kalıcı olarak sönmüş ve kapanmış olur.
Eğer anevrizmanın bağlandığı ana damarla olan kapısı (boynu) çok genişse, içeri doldurulan tellerin ana damara dökülüp normal kan akışını tıkama riski vardır. Bunu engellemek için ana damarın içine destekleyici bir stent yerleştirilir ve teller bu stentin deliklerinden geçirilerek keseye doldurulur; stent tellerin dökülmesine engel olan bir iskelet görevi görür.
Daha devasa ve karmaşık şekilli anevrizmalarda ise “Akım Çevirici Stentler” (Flow Diverters) olarak bilinen çok daha gelişmiş bir teknoloji kullanılır. Bu yöntemde anevrizmanın içine hiç girilmez. Sadece baloncuğun olduğu ana damar hattı boyunca içi çok sıkı dokunmuş, neredeyse bir boru halini alan özel bir metalik stent yerleştirilir. Bu stent damar duvarını yeniden inşa eder. Kan akışı stentin içinden hızla akıp giderken, stentin sık örgülerinden anevrizmanın içine sızmaya çalışan kan miktarı ciddi şekilde azalır ve akım bozulur. Anevrizmanın içine kan girmemeye başladıkça, içi aylar içerisinde kendiliğinden pıhtılaşarak kurur ve yok olur. Bu teknoloji, daha önce tedavisi imkansız olarak görülen dev anevrizmaların bile kolaylıkla iyileştirilmesini sağlamıştır.
Beyin Damar Yumakları (AVM) ve Fistüller İçin Hangi Endovasküler Yöntemler Kullanılır?
Sağlıklı bir dolaşım sisteminde, kalpten yüksek basınçla gelen temiz kanı taşıyan atardamarlar, dokulara oksijeni bıraktıktan sonra kanın basıncını düşüren devasa bir kılcal damar (kapiller) ağına girerler. Kan bu kılcal damar ağında süzülüp yavaşladıktan ve basıncı sıfırlandıktan sonra toplardamarlara geçer. Arteriovenöz Malformasyonlar (AVM) ise bu mükemmel sistemdeki doğumsal bir kısa devredir. AVM’lerde atardamarlar ile toplardamarlar arasında o basınç düşürücü kılcal damar yastığı yoktur. Yüksek basınçlı atardamar kanı, doğrudan ince duvarlı ve bu basınca dayanıklı olmayan toplardamarlara girer. Ortada “Nidus” adı verilen, spagetti gibi birbirine dolanmış karmaşık, anormal ve genişlemiş bir damar yumağı oluşur. Bu yumaktaki toplardamarlar sürekli yüksek basınca maruz kaldığı için balonlaşır, genişler ve her an yırtılıp beyin kanamasına yol açma riski taşırlar.
AVM’lerin girişimsel yolla tedavisindeki amaç bu kısa devreyi yaratan nidus adı verilen yumağı iptal etmek, içinden kan geçişini durdurmaktır. Bunun için “Sıvı Embolizan Ajanlar” adı verilen özel kimyasal maddeler kullanılır. Bunlar temelde medikal süper yapıştırıcılardır. Mikro-kateterler aracılığıyla beynin en derinlerindeki bu yumağın tam merkezine ulaşılır. Onyx adı verilen veya N-bütil siyanoakrilat (Glue) gibi özel isimlerle bilinen bu maddeler kateterin içinden sıvı halde enjekte edilir. Ancak bu maddeler damar içindeki kan ile temas ettiklerinde çok özel bir kimyasal reaksiyona girerek aniden polimerize olur, yani süngerimsi veya plastik benzeri sert bir yapıya dönüşerek donarlar.
İşlem sırasında bu sıvı madde, sıcak bir lavın çatlaklardan ilerleyip soğuyarak katılaşması gibi anormal damar ağının en ince uçlarına kadar yayılır ve saniyeler içinde donarak o bölgeyi kalıcı olarak taşlaştırır ve kan akışını tamamen keser. Bu maddeler, normal beyin dokusunu besleyen sağlıklı damarlara kaçmamaları için inanılmaz bir dikkat ve tecrübeyle milim milim enjekte edilmelidir. AVM’nin büyüklüğüne ve risk skoruna göre bazen bu damar yumağının tamamı tek seferde tamamen kapatılabilirken, dev boyutlu yumaklarda işlem birkaç seansa bölünebilir veya cerrahi operasyon öncesi kanamayı azaltmak için sadece bir hazırlık aşaması olarak uygulanabilir.
Şah Damarı (Karotis Arter) Darlıklarında Stent Tedavisi Etkili Bir Yöntem midir?
Kalpten çıkarak boynumuzun iki yanından beynimize doğru uzanan ana şah damarları (karotis arterler), beynin ana beslenme arterleridir. İlerleyen yaş, sigara kullanımı, yüksek kolesterol ve tansiyon gibi faktörler bu damarların iç yüzeyinde “plak” adı verilen yağ ve kireç kalıntılarının birikmesine neden olur. Bu plaklar zamanla damarın iç boşluğunu daraltır ve kanın beyne rahatça ulaşmasını engeller. Ancak asıl büyük tehlike sadece kanın azalması değildir; bu plakların üzeri genellikle pütürlü ve düzensizdir, burada küçük kan pıhtıları oluşabilir veya plağın kendisinden küçük parçalar koparak kan akışıyla birlikte beynin içine sürüklenip orada ince bir damarı tıkayarak şiddetli bir felce yol açabilir. Karotis darlıkları, tüm inme vakalarının çok önemli bir kısmından tek başına sorumludur.
Bu tehlikeli darlıkların açılması için açık cerrahi ile damarın yarılarak içinin temizlenmesi (Endarterektomi) yıllardır bilinen bir yöntemdir. Ancak girişimsel nöroradyolojinin sunduğu Karotis Arter Stentleme (KAS) işlemi, hastalar için çok daha az travmatik ve son derece güvenli bir alternatif haline gelmiştir. Bu işlem genellikle genel anestezi gerektirmeden, hasta tamamen uyanıkken ve doktorla sohbet edebilir durumdayken lokal anestezi ile kasıktan girilerek yapılır.
Kılavuz tellerle boyundaki daralmış bölgeye ulaşıldığında ilk ve en hayati adım güvenlik önleminin alınmasıdır. Stent yerleştirilirken plağın ezilip parçalanması ve o parçaların beyne kaçması riskini sıfırlamak için, darlığın hemen ilerisine beynin giriş kapısına minyatür bir şemsiye gibi açılan “Distal Koruma Filtresi” yerleştirilir. Bu ince delikli filtre sistemi, kanın akmasına izin verirken, işlem sırasında kopabilecek mikroskobik plak veya pıhtı parçacıklarını bir süzgeç gibi tutar.
Filtre güvenliği sağlandıktan sonra, darlığın olduğu bölgeye özel bir balon kateter indirilip şişirilerek damar önceden biraz esnetilir. Ardından, kendiliğinden genişleme özelliğine sahip silindir şeklindeki metalik bir stent (kafes) darlık bölgesine yerleştirilir. Stent açıldığında plağı damar duvarına doğru güçlü bir şekilde ezerek hapseder ve damar lümenini orijinal, geniş haline geri döndürür. İşlem sonunda koruyucu filtre, içine hapsettiği tehlikeli döküntülerle birlikte kapatılıp vücut dışına çıkarılır. Stentleme işlemi sonrası şah damarı tamamen açılan hastalar, uzun nekahat sürelerine ihtiyaç duymadan hızla normal hayatlarına geri dönebilirler. Özellikle daha önce boyun bölgesinden ameliyat geçirmiş, radyoterapi almış veya kalp sorunları yüzünden anestezi alması yüksek riskli olan hastalarda stentleme tartışmasız en konforlu seçenektir.
Beynin Derinliklerindeki (İntrakranial) Damar Darlıklarına da Stent Takılabilir mi?
Damar sertliği ve plak oluşumu sadece boyundaki ana damarlarla sınırlı kalmaz; kafatasının içine girdikten sonra beynin dokusunu besleyen daha ince ve çok kıvrımlı orta ve ön beyin damarlarında da ciddi darlıklar oluşabilir. Bu “intrakranial” (kafa içi) darlıklar, ilaç tedavisi alan hastalarda bile inmenin tekrar etme riskini ciddi şekilde artıran sinsi ve inatçı problemlerdir. Geçmişte bu derin, incecik ve kıvrımlı damarlara müdahale etmek teknik olarak imkansıza yakın görülürken, günümüzde çok daha yumuşak, esnek ve küçük profilli stent teknolojilerinin geliştirilmesiyle bu darlıklara da içeriden güvenle ulaşıp onları açabilmek mümkün hale gelmiştir.
Özellikle hastaların yoğun kan sulandırıcı tedavilere rağmen inme veya geçici iskemik atak geçirmeye devam ettiği durumlarda bu kafa içi stentler hayat kurtarıcı bir rol üstlenir. İnce bir balon yardımıyla yavaşça ve çok daha nazik bir şekilde genişletilen damarın içine, kendi kendine yumuşak bir şekilde açılıp damarın kıvrımlı yapısına kusursuz bir uyum sağlayan özel kafes yapıları yerleştirilir. Bu işlemler, dışarıda şah damarına yapılanlara göre çok daha yüksek bir hassasiyet ve tecrübe gerektirir çünkü beyin içindeki damarlar çok daha kırılgan bir yapıya sahiptir. Ancak başarılı bir şekilde uygulandığında, sürekli bir felç korkusuyla yaşayan hastaların damar açıklığı kalıcı olarak sağlanmış olur.
Bu İşlemlerde Kullanılan Tıbbi Malzemeler Nelerdir ve Vücut İçin Güvenli midir?
Girişimsel nöroradyoloji işlemleri, biyomühendisliğin ulaştığı en ileri düzey materyallerin kullanıldığı bir alandır. Vücudun en hassas organı olan beyinde, damarların içine ömür boyu kalacak yabancı cisimler yerleştirilirken, bu malzemelerin vücut tarafından reddedilmemesi, paslanmaması, pıhtılaşmayı tetiklememesi ve dokuyla tam bir uyum (biyouyumluluk) içinde olması en kritik gerekliliktir. Geliştirilen bu malzemeler bağışıklık sistemini alarma geçirmez ve zamanla damar duvarının doğal bir parçası gibi doku ile bütünleşirler.
Sıkça kullanılan ileri teknoloji ürünü malzemeler şunlardır:
- Platin ve tungsten alaşımlı esnek koiller (sarmallar)
- Nitinol (nikel-titanyum) hafızalı metalik stentler
- Kobalt-krom alaşımlı ince profilli damar iskeletleri
- Etilen vinil alkol kopolimer (Onyx) sıvı embolizanlar
- Siyanoakrilat bazlı tıbbi doku yapıştırıcıları
- Polivinil alkol (PVA) mikroskobik partiküller
Özellikle stentlerin yapımında kullanılan Nitinol, uzay teknolojilerinden tıbba aktarılmış “şekil hafızalı” bir akıllı metaldir. Vücut dışındayken incecik bir tüpün içine sığacak kadar sıkıştırılabilir; ancak kan damarının içindeki vücut sıcaklığına temas ettiği anda önceden programlanmış şeklini hatırlayarak genişler ve damarın şeklini alır. Platin ise radyolojik görüntülemelerde çok net parlayan ve vücutla mükemmel bir biyolojik uyuma sahip olan yumuşak bir değerli metaldir. Hastaların sıklıkla merak ettiği bir diğer konu ise bu malzemelerin günlük yaşantıya etkileridir. Bu malzemelerin hiçbiri havaalanlarındaki güvenlik dedektörlerinde sinyal vermez. Ayrıca günümüzde kullanılan modern stentlerin ve anevrizma tellerinin tamamına yakını Manyetik Rezonans (MR) uyumludur; yani hastalar belli bir süre geçtikten ve doktor onayı aldıktan sonra ihtiyaç halinde güvenle MR cihazına girebilirler.
Tedavi Öncesi Hazırlık ve İşlem Sonrası İyileşme Sürecinde Hastaları Neler Bekliyor?
Girişimsel yöntemlerin sağladığı en büyük konfor, hazırlık ve taburculuk süreçlerinin çok hızlı ve hasta dostu olmasıdır. Ancak işlemin güvenliğini maksimize etmek için çok titiz bir prosedür izlenir. Özellikle damar içine stent yerleştirilecek veya akım çevirici kullanılacak işlemlerden önce, metalik malzemenin üzerinde istenmeyen kan pıhtılarının oluşmasını kesin olarak engellemek amacıyla hastanın kanının yeterince sulandırıldığından emin olunması gerekir.
İşlem öncesi hazırlık sürecindeki önemli adımlar şunlardır:
- Stent planlanan işlemlerden en az 3 ila 5 gün önce başlanan çiftli kan sulandırıcı (antiagregan) ilaç kullanımı
- Böbreklerin kontrast maddeyi rahatça atabilmesini sağlamak için detaylı kan testleri ve hidrasyon planlaması
- Şeker hastalığı ilacı olan metformin grubu ilaçların işlemden iki gün önce kullanımının durdurulması
- İşlem sabahı için planlanan rutin açlık ve sıvı kısıtlaması süreci
İşlem tamamlandıktan sonra anjiyografi odasından çıkarılan hasta, kasıktaki giriş yerine baskı yapılıp kanamanın durdurulmasının ardından genellikle servisteki normal odasına alınır. Eskiden uygulanan kum torbaları yerini daha modern damar kapatıcı cihazlara bıraktığı için yatakta tamamen hareketsiz kalma süreleri belirgin şekilde azalmıştır.
İşlem sonrası iyileşme ve taburculuk sürecinde dikkat edilen noktalar şunlardır:
- İlk birkaç saatlik periyotta kasık giriş yerinin düzenli olarak kanama veya şişlik açısından kontrol edilmesi
- Anestezi veya sedasyonun etkisinin geçmesiyle birlikte hastanın normal beslenme düzenine hızlı geçiş yapması
- Böbrekleri kontrast maddeden temizlemek amacıyla ağızdan ve damar yolundan bol sıvı takviyesi yapılması
- Kanamamış ve komplike olmayan anevrizma veya stent vakalarında 24 ila 48 saat arasında taburculuk kararının verilmesi
- Taburculuk sonrası kasık bölgesinin enfeksiyon açısından temiz tutulması ve ağır yük kaldırmaktan kaçınılması
- Reçete edilen kan sulandırıcı ilaçların doktorun belirttiği süre boyunca kesinlikle aksatılmadan kullanılması
Beyin damar hastalıkları, insan hayatını aniden değiştirebilecek kadar ciddi ancak modern tıbbın gücü sayesinde üstesinden gelinebilen klinik tablolardır. Kafatasının açılmadığı, beyin dokusuna zarar verilmediği bu girişimsel teknolojiler, riskleri minimize ederken başarı oranlarını en üst düzeye çıkarmıştır. Vücudumuzun içindeki o kusursuz yollardan ilerleyerek doğrudan problemin kalbine dokunabilmek, inmenin ve beyin kanamalarının yarattığı yıkıcı sonuçları tarihin tozlu sayfalarına gömmeye devam edecektir. Damar sağlığınızla ilgili daha fazla bilgi edinmek, risk faktörlerinizi değerlendirmek veya mevcut taramalarınızı planlamak için girişimsel nöroradyoloji uzmanlarıyla bir değerlendirme görüşmesi organize etmek atabileceğiniz en doğru ve proaktif adım olacaktır.
Kaynak: https://ozgurkilickesmez.com/beyin-damar-hastaliklari-serebrovaskuler-hastaliklar/
Prof. Dr. Özgür Kılıçkesmez üniversite eğitimini 1997 yılında İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde, Radyoloji uzmanlık eğitimini İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde 2001yılında tamamladı. Uzun dönem askerlik görevini Diyarbakır Asker Hastanesi’nde yerine getirdi. Kartal ve Bakırköy EA Hastanelerinde MR bölümlerinde görev aldı.