Kadın doğum doktoru (jinekolog), kadın üreme sistemi hastalıklarının tanı, tedavi ve takibini yapan tıp uzmanıdır. Rahim, yumurtalık, vajina ve meme sağlığı ile ilgilenir; gebelik sürecini izler, doğumu gerçekleştirir ve hormonal bozuklukları değerlendirir. Koruyucu hekimlik hizmetleri de sunar.
Jinekolog hangi hastalıklara bakar sorusu, adet düzensizliği, şiddetli adet ağrısı, kist ve miyom gibi durumları kapsar. Ayrıca enfeksiyonlar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, rahim ağzı lezyonları ve menopoz belirtilerinin tanı ve tedavisini yürütür. Erken teşhis amacıyla düzenli kontroller önerir.
Gebelik takibi ve doğum süreci yönetimi, kadın doğum uzmanlığının temel alanlarındandır. Gebelik planlaması, riskli gebelik izlemi, prenatal tarama testleri ve ultrason değerlendirmeleri yapılır. Normal doğum ve sezaryen operasyonları uzman hekim tarafından gerçekleştirilir.
Kadın sağlığı kontrolleri ne sıklıkla yapılmalıdır sorusu, yaş ve risk faktörlerine göre değişir. Yıllık jinekolojik muayene, smear testi ve gerekli görülen görüntüleme yöntemleri önerilir. Erken tanı, üreme sağlığının korunması ve ciddi hastalıkların önlenmesi açısından önem taşır.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Kadın Doğum Doktoru (Jinekolog), kadın üreme sistemi hastalıklarının tanı, tedavi ve takibini yapan; gebelik sürecini izleyen ve doğumu gerçekleştiren tıp uzmanıdır. Bu uzmanlık alanı “Kadın Hastalıkları ve Doğum” olarak adlandırılır ve hem jinekoloji hem de obstetrik (gebelik ve doğum) alanlarını kapsar. |
| Uzmanlık Alanı | Jinekologlar; rahim (uterus), yumurtalıklar (overler), fallop tüpleri, vajina ve vulva gibi kadın üreme organlarına ait hastalıkların tanı ve tedavisinde uzmanlaşmıştır. Ayrıca hormonal bozukluklar ve üreme sağlığı ile ilgili sorunlarla da ilgilenirler. |
| Gebelik Takibi | Gebelik öncesi danışmanlık, gebeliğin düzenli takibi, fetal gelişimin izlenmesi, gebelikte ortaya çıkabilecek risklerin değerlendirilmesi ve doğum planlaması jinekoloğun sorumlulukları arasındadır. |
| Doğum Yönetimi | Normal doğum ve sezaryen doğumun planlanması ve gerçekleştirilmesi, doğum sürecinde anne ve bebeğin sağlık durumunun izlenmesi ve doğum sonrası bakımın sağlanması jinekoloğun görevleri arasındadır. |
| Adet Düzensizlikleri | Adet gecikmesi, sık adet görme, aşırı kanama (menoraji), ağrılı adet (dismenore) ve ara kanamalar gibi menstrual bozuklukların değerlendirilmesi ve tedavisi yapılır. |
| Hormonal Bozukluklar | Polikistik over sendromu (PCOS), menopoz, erken menopoz, adet düzensizlikleri ve diğer hormonal dengesizliklerin tanı ve tedavisi sağlanır. |
| Kısırlık (İnfertilite) | Gebelik elde edememe durumunun araştırılması, gerekli tetkiklerin planlanması ve uygun tedavi yöntemlerinin uygulanması jinekoloğun ilgilendiği konular arasındadır. |
| Jinekolojik Enfeksiyonlar | Vajinal enfeksiyonlar, mantar enfeksiyonları, cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH) ve pelvik inflamatuvar hastalık gibi enfeksiyonların tanı ve tedavisi yapılır. |
| Jinekolojik Kanserler | Rahim ağzı (serviks), rahim (endometrium), yumurtalık (over) ve vulva kanserlerinin tarama, erken tanı ve tedavi süreçleri yönetilir. Smear testi ve HPV testi gibi tarama yöntemleri uygulanır. |
| Menopoz Takibi | Menopoz dönemindeki hormonal değişikliklerin değerlendirilmesi, sıcak basması, kemik erimesi (osteoporoz) riski gibi durumların izlenmesi ve uygun tedavi seçeneklerinin planlanması sağlanır. |
| Aile Planlaması | Doğum kontrol yöntemlerinin (oral kontraseptifler, rahim içi araç, bariyer yöntemler vb.) seçimi, uygulanması ve takibi yapılır. |
| Jinekolojik Cerrahi | Miyom, kist, polip gibi iyi huylu oluşumların cerrahi tedavisi ile bazı kanserlerin cerrahi müdahaleleri gerçekleştirilir. Laparoskopik ve açık cerrahi yöntemler uygulanabilir. |
| Ergen ve Gençlik Jinekolojisi | Ergenlik döneminde görülen adet düzensizlikleri, hormonal sorunlar ve gelişimsel anomalilerin değerlendirilmesi yapılır. |
| Rutin Kontroller | Yıllık jinekolojik muayene, smear testi, ultrasonografi ve gerekli laboratuvar testleri ile kadın sağlığının düzenli takibi sağlanır. |
Jinekoloji ve Obstetrik: İki Temel Uzmanlık Alanı
Kadın doğum uzmanlığı iki ana başlık altında değerlendirilir:
Jinekoloji, kadın üreme organlarının (rahim, yumurtalıklar, fallop tüpleri, vajina ve dış genital bölge) hastalıklarını inceler.
Obstetrik ise gebelik öncesi danışmanlık, gebelik takibi, doğum ve doğum sonrası dönemi kapsar.
Bu iki alan birbiriyle yakından ilişkilidir. Örneğin hormonal düzensizlikler hem adet problemlerine hem de infertiliteye (kısırlık) yol açabilir.
Kadın Doğum Doktoru Hangi Hastalıklara Bakar?
Jinekologlar geniş bir hastalık yelpazesiyle ilgilenir. En sık başvuru nedenleri şunlardır:
Adet Düzensizlikleri
Adet döngüsü, hipotalamus–hipofiz–over aksı olarak adlandırılan karmaşık hormonal sistem tarafından düzenlenir. Bu sistemdeki herhangi bir bozulma;
- Seyrek adet görme (oligomenore)
- Aşırı kanama (menoraji)
- Adet görememe (amenore)
- Ara kanamalar
gibi klinik tablolar oluşturabilir. Altta yatan nedenler arasında polikistik over sendromu (PKOS), tiroit hastalıkları, prolaktin yüksekliği veya yapısal rahim patolojileri bulunabilir.
Polikistik Over Sendromu (PKOS)
PKOS, üreme çağındaki kadınlarda sık görülen endokrin bir bozukluktur. Yumurtlama düzensizliği, androjen hormon yüksekliği ve overlerde çok sayıda küçük kist görünümü ile karakterizedir. Hastalar genellikle adet düzensizliği, kilo artışı, akne ve tüylenme artışı şikâyetleriyle başvurur.
Tanı; klinik değerlendirme, hormon testleri ve ultrasonografi ile konur. Tedavi, hastanın şikâyetlerine ve gebelik planına göre bireyselleştirilir.
Vajinal Enfeksiyonlar
Vajinal akıntı, kaşıntı ve yanma en sık jinekolojik başvuru nedenlerindendir.
Enfeksiyon etkenleri arasında:
- Mantar enfeksiyonları (Candida)
- Bakteriyel vajinozis
- Trikomonas gibi paraziter enfeksiyonlar
bulunabilir.
Doğru tedavi için etkenin belirlenmesi önemlidir. Bu nedenle muayene ve gerekirse mikrobiyolojik inceleme yapılır.
Rahim ve Yumurtalık Hastalıkları
Kadın doğum uzmanları şu yapısal sorunların tanı ve takibini yapar:
- Miyomlar (uterin leiomyom): Rahim kas dokusundan kaynaklanan iyi huylu tümörlerdir.
- Endometriozis: Rahim iç tabakasının (endometrium) rahim dışında yerleşmesi durumudur. Şiddetli adet ağrısı ve infertiliteye neden olabilir.
- Over kistleri: Çoğu fonksiyonel ve geçici olsa da bazıları cerrahi değerlendirme gerektirebilir.
Tanı sürecinde pelvik muayene, ultrasonografi ve bazı durumlarda MR görüntüleme kullanılır.
Gebelik Takibi ve Doğum
Obstetrik alanı, sağlıklı bir gebelik sürecinin izlenmesini hedefler.
Gebelik takibinde:
- Düzenli ultrason kontrolleri
- Kan ve idrar testleri
- Gestasyonel diyabet ve preeklampsi taramaları
yapılır.
Gebelik süreci her bireyde farklı seyrettiği için takip planı kişiye özel düzenlenir. Riskli gebelik durumlarında (yüksek tansiyon, diyabet, çoğul gebelik vb.) daha yakın izlem gerekir.
İnfertilite (Kısırlık) Değerlendirmesi
Bir yıl boyunca korunmasız ve düzenli ilişkiye rağmen gebelik oluşmaması infertilite olarak tanımlanır. Bu durumda hem kadın hem erkek faktörleri birlikte değerlendirilir.
Kadında:
- Yumurtlama fonksiyonu
- Tüplerin açıklığı
- Rahim içi yapısı
incelenir. Hormon testleri, ultrasonografi ve histerosalpingografi (rahim filmi) tanı sürecinde kullanılabilir.
Menopoz ve Hormonal Değişimler
Menopoz, over fonksiyonlarının kalıcı olarak sonlanmasıdır. Östrojen düzeyindeki azalma; sıcak basmaları, uyku bozukluğu, vajinal kuruluk ve kemik yoğunluğunda azalma gibi sonuçlar doğurabilir.
Bu dönemde jinekolog; kemik sağlığı, kardiyovasküler riskler ve yaşam kalitesi açısından değerlendirme yapar. Tedavi planı, hastanın bireysel risk faktörleri dikkate alınarak belirlenir.
Kadın Doğum Muayenesi Nasıl Yapılır?
Jinekolojik muayene genellikle şu aşamalardan oluşur:
- Ayrıntılı öykü alma (anamnez)
- Genel ve pelvik muayene
- Gerekirse smear testi (Pap smear)
- Ultrasonografi incelemesi
Smear testi, rahim ağzı kanseri taramasında kullanılan sitolojik bir incelemedir. Belirli yaş aralıklarında düzenli yapılması önerilir.
Muayene süreci hastanın mahremiyeti gözetilerek ve bilgilendirilmiş onam alınarak gerçekleştirilir.
Hangi Durumlarda Jinekoloğa Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda uzman değerlendirmesi önerilir:
- Şiddetli veya düzensiz adet kanamaları
- Nedeni bilinmeyen kasık ağrısı
- Anormal vajinal akıntı
- Gebelik şüphesi
- Menopoz belirtileri
- Gebe kalamama
Ayrıca belirti olmasa bile düzenli jinekolojik kontrol, erken tanı açısından önem taşır.
Jinekolojik Hastalıklarda Tanı ve Tedavi Yaklaşımı
Tanı süreci; klinik değerlendirme, laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte yorumlanmasını gerektirir.
Tedavi seçenekleri arasında:
- Medikal (ilaç) tedaviler
- Hormonal düzenleyiciler
- Minimal invaziv cerrahi yöntemler (laparoskopi, histeroskopi)
- Açık cerrahi girişimler
yer alabilir.
Ancak her tedavi planı hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, gebelik isteği ve klinik bulgularına göre bireysel olarak düzenlenir. Aynı tanıya sahip iki hastada bile farklı yaklaşımlar gerekebilir.