Venöz yetmezlik ile varis birbirine bağlı fakat farklı kavramlardır. Venöz yetmezlik, toplardamar kapakçıklarının görevini yerine getirememesi sonucu kanın bacaklarda birikmesi durumudur. Varis ise bu duruma bağlı olarak oluşan genişlemiş, kıvrımlı ve belirgin toplardamarlardır.
Venöz yetmezlik, mikroskobik düzeyde damar içi basıncın artmasına ve damarlarda kan göllenmesine yol açar. Bu durum, zamanla damar çeperlerinde genişleme ve yapısal bozulmalara neden olur. Hastalar genellikle bacaklarda ağırlık, şişlik ve gece krampları gibi şikayetlerle başvurur.
Varis, venöz yetmezliğin en belirgin dışa yansıyan belirtisidir. Deri yüzeyine yakın damarlarda meydana gelen bu genişlemeler gözle görülebilir hale gelir. Kozmetik kaygıların yanı sıra, ağrı, kaşıntı ve ilerleyen vakalarda ciltte renk değişikliği gibi semptomlara yol açabilir.
Her varis vakasında venöz yetmezlik olmayabileceği gibi, her venöz yetmezlik de gözle görülür varis oluşturmayabilir. Doğru tanı, renkli Doppler ultrason gibi görüntüleme yöntemleriyle konur ve tedavi planı, hastalığın ciddiyetine göre cerrahi, skleroterapi ya da yaşam tarzı değişikliklerini içerebilir.
Venöz sistem nasıl çalışır?
Toplardamarlar, bacaklardan kalbe doğru kanı geri taşımakla görevlidir. Bu yolculuk yerçekimine karşı olduğu için damarların içinde kapakçık adı verilen yapılar bulunur. Kapakçıklar, kanın yukarı doğru ilerlemesini sağlar ve geriye kaçmasını engeller.
Bu sistem düzgün çalıştığında kişi günlük hayatında herhangi bir belirti hissetmez. Ancak kapakçıkların işlevi bozulduğunda, kan bacaklarda göllenmeye başlar. İşte bu noktada venöz sistemle ilgili sorunlar ortaya çıkar.
Venöz yetmezlik nedir?
Venöz yetmezlik, toplardamar kapakçıklarının görevini yeterince yapamaması sonucu kanın bacaklarda birikmesiyle gelişen dolaşım problemidir. Bu durum genellikle yavaş ilerler ve başlangıçta fark edilmesi zor olabilir.
Hastalar ilk aşamada gün sonunda artan bacak yorgunluğundan, dolgunluk hissinden ya da ayakkabıların akşam saatlerinde sıkmasından söz edebilir. Zamanla ayak bileklerinde şişlik, ciltte renk koyulaşması veya gerginlik hissi eklenebilir.
Venöz yetmezlik, bir hastalık tablosunu ifade eder. Yani altta yatan dolaşım bozukluğunu tanımlar ve her zaman dışarıdan görünen damarlarla kendini göstermeyebilir.
Varis nedir?
Varis, toplardamarların genişleyerek cilt yüzeyinden görünür hale gelmesidir. Genellikle mavi, mor ya da yeşilimsi renkte, kıvrımlı damarlar şeklinde fark edilir. Bazı kişilerde sadece estetik bir sorun gibi algılansa da, varisler çoğu zaman altta yatan bir venöz problemle ilişkilidir.
Varisler farklı boyutlarda olabilir. İnce kılcal damar genişlemeleri daha hafif bir tabloyken, belirgin ve kabarık damarlar daha ileri düzey bir durumu düşündürebilir. Ancak her varis aynı şiddette yakınmaya yol açmaz; bazı kişilerde belirgin varisler varken şikâyet az olabilir, bazılarında ise küçük damar değişiklikleri bile rahatsız edici hissedilebilir.
Venöz yetmezlik ile varis arasındaki temel fark
En önemli fark, bu iki kavramın aynı şeyi tanımlamamasıdır. Venöz yetmezlik bir fonksiyon bozukluğu, varis ise bu bozukluğun gözle görülebilen sonuçlarından biri olarak değerlendirilebilir.
- Venöz yetmezlik: Damar kapakçıklarının yetersiz çalışmasıyla ilgili bir dolaşım problemidir.
- Varis: Bu yetersizlik sonucunda damarların genişleyip görünür hale gelmesidir.
Başka bir ifadeyle, her varisli kişide bir düzeyde venöz yetmezlik bulunabilir; ancak her venöz yetmezlik hastasında mutlaka belirgin varis görülmeyebilir.
Belirti ve yakınmalar açısından farklar
Venöz yetmezlik daha çok hissel ve fonksiyonel şikâyetlerle kendini gösterir. Gün sonunda artan bacak ağrısı, dolgunluk, şişlik ve gece krampları sık dile getirilen yakınmalardır. Ciltte kuruluk, kaşıntı veya renk değişikliği de tabloya eklenebilir.
Varislerde ise çoğu zaman görsel farkındalık ön plandadır. Hastalar aynaya baktıklarında ya da yaz aylarında kısa giysiler giydiklerinde bacaklarındaki damarları daha belirgin fark eder. Buna ağrı, yanma ya da hassasiyet eşlik edebilir ancak her zaman şart değildir.
Her iki durumda da belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişir ve günlük yaşamı etkileme düzeyi farklı olabilir.
Süreç nasıl ilerler?
Venöz yetmezlik genellikle uzun yıllar içinde gelişir. Başlangıçta hafif şikâyetlerle seyredebilir ve fark edilmeden ilerleyebilir. Zamanla damar duvarları genişler ve varisler oluşabilir. İleri aşamalarda ciltte kalıcı değişiklikler ya da iyileşmesi zor yaralar görülebilir.
Varisler ise bazen erken dönemde fark edilir ve kişiyi doktora başvurmaya yönlendirebilir. Bu açıdan bakıldığında, varisler bazı hastalar için altta yatan venöz yetmezliğin ilk dikkat çeken işareti olabilir.
Risk faktörleri ortak mı?
Her iki durum için de benzer risk faktörleri söz konusudur. Uzun süre ayakta kalmayı gerektiren işler, hareketsiz yaşam, kilo artışı, gebelikler ve genetik yatkınlık öne çıkan faktörler arasında yer alır.
Ancak risk faktörlerinin varlığı, mutlaka hastalık gelişeceği anlamına gelmez. Aynı koşullara sahip kişilerde farklı klinik tablolar görülebilir. Bu nedenle bireysel değerlendirme önemlidir.
Tanı sürecinde neler değerlendirilir?
Venöz yetmezlik ile varis ayrımında, hastanın anlattığı şikâyetler ve fizik muayene önemli ipuçları sağlar. Gerekli görülen durumlarda damarların yapısı ve kan akımı, görüntüleme yöntemleriyle ayrıntılı olarak incelenebilir.
Bu değerlendirme, sorunun hangi damarlardan kaynaklandığını ve ne düzeyde olduğunu anlamaya yardımcı olur. Tanı süreci kişiye özeldir ve her hastada aynı adımlar izlenmeyebilir.
Ne zaman uzman görüşü alınmalı?
Bacaklarda uzun süredir devam eden şişlik, ağrı, ciltte renk değişikliği ya da hızla artan varis görünümü varsa, bir uzmanın değerlendirmesi faydalı olabilir. Ayrıca günlük yaşamı zorlaştıran yakınmaların varlığı da gecikmeden başvurmayı gerektirebilir.
Burada önemli olan nokta, her varis ya da her venöz yetmezlik tablosunun aynı şekilde ele alınamayacağıdır. Klinik kararlar, hastanın genel durumu ve beklentileri doğrultusunda şekillenir.