Burun Hastalıkları Nelerdir?

Burun hastalıkları; solunum yolunu fiziksel olarak daraltan anatomik kıkırdak ve kemik eğrilikleri, mukoza kaynaklı et büyümeleri, kronik iltihabi reaksiyonlar ve yapısal doku zayıflıklarını kapsayan geniş bir sağlık sorunları grubudur. En sık karşılaşılan türleri arasında septum deviasyonu, konka hipertrofisi, kronik sinüzit ve nazal polipler yer alır. Yüzün tam merkezinde yer alan bu organ, sadece koku alma duyusunu veya dış görünüşü şekillendirmekle kalmaz; akciğerlere giden havayı saniyeler içinde filtreleyen, ısıtan ve nemlendiren hayati bir iklimlendirme sistemi olarak çalışır. Bu karmaşık ve hassas sistemin anatomik veya hücresel düzeyde herhangi bir hasar görmesi, günlük efor kapasitesinden gece uyku düzenine kadar tüm yaşam kalitesini doğrudan düşüren sistemik etkilere yol açar.

Yapısal Burun Hastalıkları Nelerdir ve Septum Deviasyonu Nasıl Gelişir?

Burun boşluğunu sağ ve sol olmak üzere iki ayrı tünele ayıran, ön kısmı kıkırdak, arka ve daha derin kısımları ise kemik dokudan oluşan duvar yapıya nazal septum adı verilir. İdeal ve kusursuz bir anatomide bu duvarın tam ortada, dümdüz bir hat şeklinde uzanması ve her iki burun deliğinden eşit miktarda hava geçişine izin vermesi beklenir.

Ancak günlük hayatta, insanların çok büyük bir kısmında bu duvarın milimetrik olarak dümdüz olduğunu söylemek neredeyse imkansızdır. Septum deviasyonu olarak adlandırılan durum bu orta duvarın sağa veya sola doğru kavis çizmesi, kendi içinde bükülmesi ya da bazı bölgelerde diken benzeri keskin çıkıntılar oluşturması durumudur.

Bu eğriliklerin kökeni incelendiğinde genellikle iki ana kaynak göze çarpar. Bunlardan birincisi, doğrudan genetik kodlarla aktarılan büyüme özellikleridir. İnsanın yüz gelişimi sırasında burun kıkırdaklarının büyüme hızı ile çevredeki yüz kemiklerinin büyüme hızı arasında bir uyumsuzluk yaşanırsa, septum içeride sıkışarak mecburen bükülmeye başlar. İkinci ve çok sık karşılaşılan bir diğer neden ise dışarıdan alınan fiziksel travmalardır. Doğum kanalından geçerken kafa tasına uygulanan yoğun baskılardan, çocukluk çağındaki masum görünüşlü düşmelere ve yetişkinlik dönemindeki spor yaralanmalarına kadar buruna alınan her darbe, bu hassas kıkırdak ve kemik yapıda mikro düzeyde kırılmalara yol açabilir. Zaman içinde kıkırdak iyileşirken eğrilik daha da belirgin hale gelir ve hava yolunu daraltan kalıcı bir engele dönüşür.

Yapısal Burun Hastalıkları Vücutta Hangi Şikayetlere Yol Açar?

Mekanik bir tıkanıklık söz konusu olduğunda ilk akla gelen şikayet elbette nefes almada güçlük çekmektir. Ancak eğriliğin vücutta yarattığı zincirleme reaksiyonlar çok daha geniş çaplıdır. Eğrilik olan tarafta hava geçişi fiziksel olarak engellendiği için içeri giren havanın akış dinamiği bozulur. Normalde düz ve sakin akan hava, dar alandan geçerken türbülans yaratır. Bu türbülans, burun içindeki hassas mukozanın hızla kurumasına, çatlamasına ve neticesinde sık tekrarlayan kanamalara zemin hazırlar.

Bunun yanı sıra burundan yeterli havayı alamayan kişi gece uykusunda farkında olmadan ağız solunumu yapmaya başlar. Ağızdan alınan hava filtrelenmediği ve nemlendirilmediği için doğrudan boğaza ve akciğerlere gider. Bu da kronik farenjit gelişimine ve sabahları ağızda ciddi bir kuruluk hissine neden olur. Deviasyon aynı zamanda horlama şiddetini artıran ve uyku apnesi tablolarını ağırlaştıran en büyük anatomik risk faktörlerinden biridir. İyi uyuyamayan, gece boyunca dokularına yeterli oksijen gönderemeyen bir beyin, gün içinde sürekli bir yorgunluk ve odaklanma sorunu yaşar. Ayrıca orta kulağın havalanmasını sağlayan östaki borusu da bu tıkanıklıktan etkilenir ve uçak yolculuğu gibi basınç değişimlerinde kulaklarda şiddetli ağrı hissedilir.

Gözlemlenen başlıca şikayetler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı
• Horlama
• Uyku apnesi
• Ağız kuruluğu
• Sabah yorgunluğu
• Boğaz tahrişi
• Sık kanama
• Kulak tıkanıklığı
• Baş ağrısı

Burun Eti Büyümesi Görülen Burun Hastalıkları Nasıl Meydana Gelir?

Burun boşluğunun her iki yan duvarında yer alan, içleri zengin kan damarlarıyla örülü süngerimsi dokulara konka adı verilir. Halk arasında burun eti olarak bilinen bu yapılar burnun içine giren soğuk havayı saniyenin çok kısa bir diliminde ısıtmak ve nemlendirmekle görevlidir. Adeta burnun içindeki radyatörler ve nemlendirici cihazlar gibi çalışırlar.

Ancak bazı durumlarda bu etler, hava yolunu tamamen kapatacak kadar aşırı büyüyebilir ve bu duruma konka hipertrofisi denir.

Bu büyümenin en yaygın sebebi dış etkenlere karşı verilen aşırı alerjik reaksiyonlardır. Sigara dumanı, yoğun egzoz gazı içeren kirli hava, ev tozu akarları, hayvan tüyleri veya mevsimsel polenler gibi irritan maddelere maruz kalan mukoza, kendini korumak amacıyla bir savunma mekanizması geliştirerek şişer. Sürekli hale gelen bu tahriş, zamanla etlerin kalıcı olarak büyümesine neden olur. Bir diğer ilginç ve çok sık rastlanan neden ise kompansatuar, yani telafi edici büyümedir. Eğer burun orta bölmesinde ciddi bir eğrilik varsa ve hava sadece bir taraftan geçebiliyorsa, geniş kalan taraftaki burun eti o devasa boşluğu doldurmak için ekstra büyür. Vücut, o geniş boşluktan geçen havanın yeterince ısıtılamayacağını algıladığı için sağlığı korumak adına o bölgedeki dokuyu bilerek şişirir.

Burun Eti Kaynaklı Burun Hastalıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Çok eski yıllarda burun etlerinin ameliyatla tamamen kesilip vücuttan uzaklaştırıldığı yöntemler uygulanmaktaydı. Ancak bu eski yaklaşımın burnun tüm fizyolojisini kalıcı olarak bozduğu, hastanın burnu sonuna kadar açık olsa bile nefes aldığını hissedemediği ve içeride sürekli bir kuruma yarattığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu nedenle modern tıbbi yaklaşımda burun etlerini tamamen yok etmek asla tercih edilmez. Asıl amaç dokunun hava ısıtma ve nemlendirme fonksiyonlarını tamamen koruyarak sadece hacmini ideal boyutlara indirmektir.

Günümüzde bu sorunu çözmek için son derece gelişmiş ve dokuya saygılı teknolojiler kullanılır. Bu işlemler genellikle kısa sürer, ciddi bir kanama riski taşımaz ve hastanın aynı gün günlük yaşantısına dönmesine olanak tanır. İşlem sırasında mukozanın en üst tabakasındaki tüysü temizleyici hücreler korunarak sadece alt tabakadaki fazla doku büzüştürülür.

Sıklıkla uygulanan modern yöntemler şunlardır:

• Radyofrekans
• Koblasyon
• Lazer
• Endoskopik küçültme
• Mikrodebrider

Kronik Sinüzit ve Polip Kaynaklı Burun Hastalıkları Nasıl İyileştirilir?

Yüz kemiklerinin içine yerleşmiş, içi hava dolu odacıklar olan sinüslerin iltihaplanması durumuna sinüzit denir. Eğer bu iltihabi durum on iki haftadan daha uzun sürüyorsa ve standart ilaç tedavilerine yanıt vermiyorsa artık kronik sinüzit olarak adlandırılır. Kronik sinüzit, sadece basit bir bakteri enfeksiyonu değil sinüslerin ana burun boşluğuna açılan havalanma kanallarının kalıcı olarak tıkanmasıyla ortaya çıkan bir enflamasyon sürecidir. Bazen bu hücresel enflamasyon o kadar yoğun ve agresif bir hal alır ki sinüsleri döşeyen zar reaksiyon göstererek polip adı verilen, salkıma benzeyen soluk renkli etsi yapılar oluşturur. Bu polipler zamanla büyüyerek tüm hava yolunu kapatabilir ve koku alma duyusunun tamamen yitirilmesine yol açabilir.

Tedavi sürecinde her zaman basamaklı bir yol izlenir. Öncelikle burun içindeki ödemi ve yangıyı azaltmak için kortizonlu spreyler, özel tuzlu su karışımlarıyla yapılan yıkamalar ve bazen sistemik ilaçlar kullanılır. Ancak polipler çok büyümüşse ve anatomik kanallar tamamen tıkanmışsa cerrahi müdahale devreye girer. Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi adı verilen bu yöntemde ucunda yüksek çözünürlüklü kameralar bulunan ince çubuklarla burun deliklerinden girilir. Dışarıdan hiçbir kesi yapılmadan, tıkalı olan sinüs kapıları genişletilir, içeride biriken iltihap temizlenir ve polipler özel tıraşlayıcı aletlerle milimetrik olarak ortadan kaldırılır. Özellikle alın bölgesindeki dar sinüs kanallarında doku kesmeden genişletme sağlamak için balon sinoplasti denilen, tıkalı kanalda balon şişirme mantığına dayanan çok daha az travmatik yöntemler de başarıyla uygulanmaktadır.

Nazal Valv Yetmezliği Sınıfındaki Burun Hastalıkları Nasıl Düzeltilir?

Pek çok kişi, burnundaki kemik eğriliği düzeltilmiş olmasına rağmen hala derin ve rahat bir nefes alamadığından şikayet eder. Bunun altında yatan en temel sebep genellikle nazal valv yetmezliğidir. Nazal valv, burun deliklerinden hemen sonra gelen ve burnun fiziksel olarak en dar olduğu bölgedir. Solunum sırasındaki hava direncinin çok büyük bir kısmı bu dar bölgede oluşur. Eğer burun kanatlarını oluşturan kıkırdaklar yapısal olarak zayıfsa, yaşlanmayla birlikte doku elastikiyetini kaybetmişse veya daha önce geçirilmiş estetik ameliyatlarda burun kıkırdakları gereğinden fazla küçültülmüşse bu bölgede ciddi bir zayıflık oluşur.

Hasta derin bir nefes almaya çalıştığında, hızla içeri giren havanın yarattığı vakum etkisiyle zayıf olan burun kanatları içe doğru çöker ve hava yolunu adeta bir mandalla sıkıştırılmış gibi tamamen kapatır. Bu durumun tedavisi klasik bir eğrilik ameliyatından çok farklıdır. Çöken bölgelerin yeniden inşa edilmesi ve içeriden desteklenmesi gerekir. Bunun için genellikle kişinin kendi kıkırdaklarından elde edilen küçük destek yamaları hazırlanır. Bu yamalar, burun çatısına veya kanatlarına stratejik açılarla yerleştirilerek çadır direği görevi görür ve nefes alırken dokunun içeri çökmesini fiziksel olarak engeller.

Fonksiyonel Estetik ve Burun Hastalıkları Birlikte Çözülebilir mi?

Günümüz tıp anlayışında, burnun sağlıklı nefes alma fonksiyonu ile estetik görünümü kesinlikle birbirinden ayrılamaz iki bütün olarak değerlendirilir. Burun estetiği işlemi, sadece dışarıdan bakıldığında göze hoş gelen bir şekil oluşturmak veya burnu mümkün olduğunca küçültmek demek değildir. Burun, mimari bir yapı gibi düşünüldüğünde; eğer taşıyıcı kolonları ve kirişleri oluşturan kıkırdakları sadece estetik kaygılarla gereğinden fazla zayıflatırsanız, bina dışarıdan ne kadar güzel görünürse görünsün zamanla çökmeye ve işlevini yitirmeye mahkumdur. Bu nedenle çağdaş cerrahi felsefede öncelik her zaman doğal yapıyı korumak ve sağlam bir iskelet üzerine estetik inşa etmektir.

Eski dönemlerde burun kemiklerini şekillendirmek için çekiç ve keski gibi aletler kullanılarak kırma işlemleri yapılırdı. Bu durum dokularda yoğun bir travmaya, kontrolsüz kemik çatlaklarına ve ameliyat sonrasında günlerce süren ağır morluklara sebep olurdu. Ancak teknolojinin ilerlemesiyle hayatımıza giren ultrasonik kemik şekillendirme sistemleri bu süreci kökten değiştirmiştir. Yüksek frekanslı ses dalgaları kullanan bu cihazlar, yumuşak dokuyu, damarları ve sinirleri anında tanır ve onlara kesinlikle zarar vermez. Sadece sert kemik dokuyu bir kalemle çizer gibi milimetrik hassasiyetle kesmeye ve törpülemeye olanak tanır. Koruyucu estetik adı verilen yeni nesil tekniklerde ise burun sırtındaki doğal kemere hiç dokunulmaz, alt kısımdan destekler çıkarılarak burun sırtı bir asansör gibi bütün halinde aşağı indirilir. Böylece hastanın doğuştan gelen kemik ve kıkırdak bağlantıları bozulmadığı için çok daha doğal, yapaylıktan uzak ve nefes alma dinamikleri kusursuz çalışan bir sonuç elde edilir.

Daha Önce Geçirilmiş Burun Hastalıkları ve Revizyon Süreci Nasıl İşler?

Bazen ilk yapılan cerrahi müdahaleler, beklenmeyen doku iyileşme sorunları, kıkırdakların zamanla erimesi veya cerrahi planlamadaki eksiklikler nedeniyle istenilen sonucu vermeyebilir. Hastanın dış görünümünde çökmeler, asimetriler oluşabileceği gibi içeride de ciddi nefes darlığı problemleri baş gösterebilir. Bu gibi durumlarda uygulanan düzeltici ameliyatlara revizyon cerrahisi denir. Revizyon işlemleri, ilk ameliyata kıyasla anatomisi tamamen değişmiş, dokuları birbirine sert bir şekilde yapışmış ve en önemlisi burnu yeniden yapmak için kullanılabilecek yedek kıkırdak malzemesi tükenmiş olduğu için oldukça zorlu ve sabır gerektiren operasyonlardır.

İçeride yeterli yapısal malzeme kalmadığında, sağlam bir bina inşa etmek için vücudun başka bir yerinden malzeme transfer etmek zorunlu hale gelir. Burnu sadece şekillendirmek ve uç kısmını desteklemek için genellikle kulak kepçesinin arka kısmından alınan yumuşak kıkırdaklar tercih edilir. Ancak burnun ana taşıyıcı direkleri çökmüşse ve güçlü bir inşa gerekiyorsa, en ideal kaynak kaburga kıkırdağıdır. Kaburgadan alınan kıkırdak, hastanın tamamen kendi hücresi olduğu için vücut tarafından reddedilmez ve ömür boyu kalıcı, taş gibi sağlam bir destek oluşturur. Revizyon ameliyatı için genellikle ilk ameliyatın üzerinden en az bir yıl geçmesi, dokuların iyileşmesi ve yumuşaması açısından kritik önem taşır.

Cerrahi Tedavi Gerektiren Burun Hastalıkları Sonrası İyileşme Nasıldır?

Ameliyat masasında gerçekleştirilen işlemlerin kalitesi kadar, ameliyat sonrasında hastanın dokularına nasıl baktığı ve iyileşme sürecini nasıl yönettiği de nihai başarıyı doğrudan etkiler. Modern cerrahi teknikler dokulara çok az zarar verdiği için günümüzde hastaların iyileşme süreci oldukça rahat ve ağrısız geçmektedir. Geçmiş yıllarda burun içine yerleştirilen ve çıkarılırken büyük korku yaratan metrelerce uzunluğundaki bez tamponlar tamamen terk edilmiştir. Bunların yerine, ortasında hastanın nefes almasına olanak tanıyan hava kanalları bulunan, dokuya yapışmayan ve çıkarılırken hiçbir acı hissettirmeyen ince silikon yapraklar kullanılmaktadır.

İlk birkaç gün boyunca yatarken başın vücuda göre daha yüksekte tutulması, yerçekiminin yardımıyla yüzdeki olası şişliklerin çok daha hızlı inmesini sağlar. Burun içindeki mukozanın kurumaması, kabuklanmaması ve hava yolunun açık kalması için özel içerikli okyanus sularıyla günde birkaç kez yıkama yapmak iyileşmenin en önemli anahtarıdır. Dokuların yerine oturması, ince şişliklerin tamamen kaybolması ve burnun gerçek şeklini alması altı ay ile bir yıl arasında yavaş yavaş gerçekleşen bir süreçtir.

İyileşme döneminde dikkat edilecek unsurlar şunlardır:

• Başın yüksekte tutulması
• Okyanus suyu kullanılması
• Sıcak buhardan kaçınılması
• Ağır egzersiz yapılmaması
• Gözlük takılmaması
• Güneşten korunulması
• Yüzme aktivitelerinin ertelenmesi
• Çiğnemesi zor gıdalardan uzak durulması

Prof. Dr. Murat Topdağ

1978 yılından Malatya da doğan Murat Topdağ ilk ve orta öğrenimini tamamladıktan sonra lise eğitimini İstanbul da yapmış ve üniversite eğitimini Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İngilizce bölümünde bitirmiştir. 2004 yılında Kocaeli Üniversitesi Kulak Burun Boğaz Anabilim dalında uzmanlık eğitimine başlayan Murat Topdağ 2017 yılına kadar burada çeşitli görevlerde bulunarak eğitim ve akademik hayatına devam etmiştir. 2017-2022 yılları arasında Acıbadem Altunizade hastanesinde çalışan Prof.Dr. Murat Topdağ evli ve 2 çocuk babası olup 2022 yılından itibaren kendi kliniğinde hastalarına hizmet vermeye devam etmektedir.