Dermatoloji, deri, saç, tırnak ve mukozalara ait hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenen tıp dalıdır. Bu uzmanlık alanı; cilt enfeksiyonları, alerjik reaksiyonlar, otoimmün deri hastalıkları ve cilt kanserleri gibi çok çeşitli klinik tabloları kapsar ve hem medikal hem de cerrahi yaklaşımlar içerir.
Dermatoloji hangi hastalıklara bakar sorusu, akne, egzama, sedef hastalığı ve mantar enfeksiyonları gibi yaygın deri problemlerini içerir. Ayrıca ürtiker, vitiligo, siğil ve herpes enfeksiyonları da dermatologlar tarafından değerlendirilir ve uygun farmakolojik ya da girişimsel tedaviler planlanır.
Cilt hastalıklarında tanı yöntemleri; fizik muayene, dermatoskopik inceleme, biyopsi ve laboratuvar testlerini kapsar. Dermatologlar, lezyonların yapısını ve yayılımını analiz ederek ayırıcı tanı yapar ve sistemik hastalıklarla ilişkili deri bulgularını bütüncül bir yaklaşımla değerlendirir.
Dermatolojik tedavi yöntemleri; topikal ilaçlar, sistemik tedaviler, fototerapi ve lazer uygulamalarını içerir. Ayrıca ben çıkarma, kriyoterapi ve küçük cerrahi girişimler de dermatoloji pratiğinde yer alır. Erken tanı, özellikle cilt kanserlerinde prognozu belirgin şekilde iyileştirir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Dermatoloji Nedir? | Dermatoloji, deri (cilt), saç, tırnak ve mukozal yüzeylerin (ağız içi, genital bölge gibi) hastalıklarının tanı, tedavi ve takibi ile ilgilenen tıp dalıdır. |
| Kapsadığı Anatomik Alanlar | Cilt, saçlı deri, saç telleri, tırnaklar, ter bezleri, yağ bezleri ve mukozalar dermatolojinin inceleme ve tedavi alanına girer. |
| En Sık Görülen Hastalıklar | Akne (sivilce), egzama (dermatit), sedef hastalığı (psoriasis), mantar enfeksiyonları, kurdeşen (ürtiker) ve siğiller en sık başvurulan hastalıklar arasındadır. |
| Enfeksiyöz Hastalıklar | Bakteriyel (impetigo, selülit), viral (herpes, zona, HPV enfeksiyonları), fungal (dermatofit enfeksiyonları) ve paraziter (uyuz) cilt enfeksiyonlarının tanı ve tedavisi yapılır. |
| Alerjik ve İltihabi Hastalıklar | Kontakt dermatit, atopik dermatit, seboreik dermatit ve rosacea gibi inflamatuvar ve alerjik kökenli cilt hastalıkları değerlendirilir. |
| Otoimmün ve Kronik Hastalıklar | Lupus eritematozus, vitiligo, liken planus ve pemfigus gibi bağışıklık sistemi ile ilişkili deri hastalıkları takip edilir. |
| Saç Hastalıkları | Saç dökülmeleri (androjenetik alopesi, alopesi areata), saçlı deri hastalıkları ve kepek problemleri dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilir. |
| Tırnak Hastalıkları | Tırnak mantarı, batık tırnak, tırnak kalınlaşması ve renk değişiklikleri gibi durumlar dermatoloji alanına girer. |
| Cilt Kanserleri | Melanom, bazal hücreli karsinom ve skuamöz hücreli karsinom gibi deri kanserlerinin erken tanı ve takibi yapılır. |
| Ben ve Leke Takibi | Şüpheli benlerin dermatoskopik incelemesi ve güneş lekeleri gibi pigment bozukluklarının değerlendirilmesi gerçekleştirilir. |
| Kozmetik ve Estetik Dermatoloji | Leke tedavileri, akne izleri, cilt yenileme uygulamaları ve yaşlanma karşıtı dermatolojik işlemler bu alan kapsamında yer alır. |
| Tanı Yöntemleri | Klinik muayene, dermatoskopi, biyopsi, alerji testleri (patch testi) ve laboratuvar tetkikleri tanı sürecinde kullanılabilir. |
Dermatoloji (Cildiye) Neyi İnceler?
Dermatoloji; epidermis (derinin en üst tabakası), dermis (orta tabaka) ve subkutan dokudan oluşan deri yapısının hastalıklarını ele alır. Aynı zamanda saç folikülleri, yağ bezleri (sebase bezler), ter bezleri ve tırnak yapıları da bu branşın kapsamındadır.
Deri, fiziksel ve kimyasal etkenlere karşı bariyer görevi görürken aynı zamanda bağışıklık yanıtında aktif rol oynar. Bu nedenle dermatolojik hastalıkların bir kısmı yalnızca ciltle sınırlıyken, bazıları altta yatan sistemik bir hastalığın belirtisi olabilir. Örneğin lupus eritematozus gibi otoimmün hastalıklarda deri bulguları erken dönemde ortaya çıkabilir.
Dermatoloji Hangi Hastalıklara Bakar?
Dermatoloji uzmanları (dermatologlar), geniş bir hastalık yelpazesiyle ilgilenir. Bu hastalıklar genel olarak şu başlıklar altında incelenebilir:
1. Enflamatuvar (İltihabi) Deri Hastalıkları
En sık karşılaşılan dermatolojik sorunların başında enflamatuvar hastalıklar gelir.
Akne vulgaris (sivilce), pilosebase ünitenin (kıl kökü ve yağ bezi yapısı) kronik inflamatuvar bir hastalığıdır. Özellikle ergenlik döneminde hormonal değişikliklerle ilişkilidir.
Atopik dermatit (egzama) ise cilt bariyer fonksiyonunun bozulması ve immün sistem düzensizliği sonucu gelişir. Kaşıntı, kuruluk ve kızarıklık en belirgin belirtileridir.
Psoriasis (sedef hastalığı), bağışıklık sistemi aracılı kronik bir hastalıktır. Epidermal hücrelerin hızlanmış proliferasyonu sonucu gümüşi beyaz plaklar oluşur.
2. Enfeksiyöz Deri Hastalıkları
Deri; bakteri, virüs, mantar ve parazitlere karşı maruz kalabilir.
- Bakteriyel enfeksiyonlar: İmpetigo, selülit gibi durumlar.
- Viral enfeksiyonlar: Herpes simpleks, zona (herpes zoster), siğiller (HPV enfeksiyonu).
- Mantar enfeksiyonları: Tinea pedis (ayak mantarı), tinea capitis (saçlı deri mantarı).
- Paraziter hastalıklar: Uyuz (skabies) gibi durumlar.
Bu enfeksiyonların tanısında klinik muayene önemli olmakla birlikte, gerektiğinde mikroskobik inceleme ve kültür testleri yapılabilir.
3. Alerjik ve İrritan Reaksiyonlar
Kontakt dermatit, cildin alerjen ya da tahriş edici maddelerle temas etmesi sonucu gelişir. Sabunlar, kozmetikler, metaller (örneğin nikel) sık görülen tetikleyicilerdir.
Alerjik mekanizmaların değerlendirilmesinde yama testi (patch test) gibi özel tanı yöntemleri kullanılabilir.
4. Saç ve Tırnak Hastalıkları
Dermatoloji yalnızca ciltle sınırlı değildir.
Alopesi areata, bağışıklık sistemi kaynaklı saç dökülmesidir.
Androgenetik alopesi, genetik ve hormonal faktörlerle ilişkilidir.
Tırnakta görülen kalınlaşma, renk değişikliği veya kırılganlık; mantar enfeksiyonu, sedef hastalığı veya sistemik hastalıkların belirtisi olabilir.
5. Deri Tümörleri ve Benler
Dermatoloji, iyi huylu (benign) ve kötü huylu (malign) deri tümörlerinin tanı ve takibini yapar.
- Benler (nevüsler) düzenli aralıklarla değerlendirilmelidir.
- Bazal hücreli karsinom ve skuamöz hücreli karsinom en sık görülen cilt kanserlerindendir.
- Melanom, daha nadir ancak potansiyel olarak daha agresif bir deri kanseridir.
Şüpheli lezyonlarda dermatoskopik inceleme yapılabilir ve gerektiğinde biyopsi planlanabilir. Erken tanı, tedavi sürecinde önemli bir faktördür.
6. Pigment Bozuklukları
Cilt rengini belirleyen melanin pigmentindeki artış veya azalış çeşitli sorunlara yol açabilir.
Vitiligo, melanosit kaybı sonucu oluşan beyaz lekelerle karakterizedir.
Melazma, genellikle hormonal değişiklikler ve güneş maruziyetiyle ilişkilidir.
Bu durumların yönetiminde güneşten korunma önemli bir basamaktır.
Dermatolojik Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Dermatolojik değerlendirme ayrıntılı bir öykü (anamnez) ile başlar. Lezyonların başlangıç zamanı, yayılımı, kaşıntı veya ağrı varlığı, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden sistemik hastalıklar sorgulanır.
Fizik muayenede lezyonların şekli, rengi, sınırları ve dağılımı incelenir. Gerektiğinde:
- Dermatoskopi
- Deri biyopsisi
- Kan testleri
- Alerji testleri
- Mantar incelemeleri
gibi yardımcı tanı yöntemlerine başvurulabilir.
Her hastanın klinik durumu farklıdır; bu nedenle tanı ve tedavi planı bireysel olarak belirlenir.
Dermatolojide Tedavi Yaklaşımları
Tedavi; hastalığın türüne, şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir.
- Topikal tedaviler: Kremler, pomatlar, losyonlar
- Sistemik tedaviler: Ağızdan alınan ilaçlar
- Fototerapi: Kontrollü ultraviyole ışık tedavisi
- Biyolojik ajanlar: Özellikle otoimmün hastalıklarda kullanılan hedefe yönelik tedaviler
- Cerrahi girişimler: Şüpheli lezyonların çıkarılması
Tedavi planı oluşturulurken olası yan etkiler ve uzun dönem takip gerekliliği göz önünde bulundurulur.
Hangi Durumlarda Dermatoloji Uzmanına Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda dermatoloji değerlendirmesi önemlidir:
- Uzun süredir geçmeyen veya tekrarlayan döküntüler
- Ani gelişen ve hızla yayılan cilt lezyonları
- Şekil veya renk değiştiren benler
- Şiddetli kaşıntı
- Nedeni bilinmeyen saç dökülmesi
- Tırnaklarda kalıcı değişiklikler
Deri bulguları bazen iç hastalıkların ilk işareti olabilir. Bu nedenle ihmal edilmemesi gerekir.