Ortopedik onkoloji, kemik ve yumuşak doku tümörlerinin tanı ve tedavisiyle ilgilenen ortopedi alt dalıdır. Bu bölüm; iyi huylu ve kötü huylu tümörlerin değerlendirilmesi, cerrahi planlaması ve fonksiyon koruyucu tedavi yaklaşımlarını kapsar. Amaç, tümörü kontrol altına alırken uzvun anatomik ve biyomekanik bütünlüğünü korumaktır.
Ortopedik onkoloji hangi hastalıklara bakar sorusu, en sık kemik sarkomları, yumuşak doku sarkomları ve metastatik kemik tümörleri üzerinden yanıtlanır. Ayrıca kist, lipom ve dev hücreli tümör gibi benign oluşumların takibi ve gerekli durumlarda cerrahi tedavisi de bu uzmanlık alanına girer.
Kemik ve yumuşak doku tümörleri tedavisi; biyopsi, görüntüleme ve patolojik inceleme sonrası multidisipliner planlama gerektirir. Cerrahi rezeksiyon, uzuv koruyucu ameliyatlar, rekonstrüksiyon teknikleri ve gerektiğinde kemoterapi veya radyoterapi ile kombine yaklaşımlar uygulanabilir.
Ortopedik onkoloji ameliyatları ve tanı süreci, erken evrede doğru görüntüleme ve uygun biyopsi tekniği ile başlar. Manyetik rezonans, bilgisayarlı tomografi ve sintigrafi gibi yöntemler yayılımı belirler. Tedavi sonrası düzenli takip, nüks riskinin azaltılması ve fonksiyonun korunması açısından kritik öneme sahiptir.
| Bilmeniz Gerekenler | Bilgi |
| Tanım | Ortopedik onkoloji, kemik, kas, kıkırdak, bağ dokusu ve yumuşak dokularda gelişen iyi huylu (benign) ve kötü huylu (malign) tümörlerin tanı, tedavi ve takibi ile ilgilenen ortopedi ve travmatoloji yan dalıdır. |
| İlgilendiği Tümör Türleri | Kemik tümörleri (osteosarkom, Ewing sarkomu, kondrosarkom), yumuşak doku sarkomları, metastatik kemik tümörleri (başka organ kanserlerinin kemiğe yayılımı) ve iyi huylu kemik-yumuşak doku lezyonları (osteokondrom, enkondrom vb.) ortopedik onkolojinin kapsamındadır. |
| Belirtiler | Uzun süren ve giderek artan kemik ağrısı, gece ağrısı, şişlik, ele gelen kitle, patolojik kırık (küçük travma ile oluşan kırık), hareket kısıtlılığı ve bazı durumlarda genel halsizlik görülebilir. |
| Tanı Yöntemleri | Fizik muayene, direkt grafi (röntgen), manyetik rezonans görüntüleme (MR), bilgisayarlı tomografi (BT), kemik sintigrafisi ve biyopsi temel tanı araçlarıdır. Kesin tanı çoğunlukla histopatolojik inceleme ile konur. |
| Biyopsinin Önemi | Uygun teknikle ve doğru anatomik plandan alınan biyopsi, tümörün tipi ve evresinin belirlenmesinde kritik öneme sahiptir. Yanlış planlanan biyopsi, tedavi seçeneklerini kısıtlayabilir. |
| Tedavi Yöntemleri | Cerrahi rezeksiyon (tümörün çıkarılması), ekstremite koruyucu cerrahi, rekonstrüksiyon (protez veya greft uygulamaları), kemoterapi ve radyoterapi multidisipliner yaklaşımla uygulanır. |
| Cerrahi Yaklaşım | Amaç, tümörlü dokunun güvenli cerrahi sınırlarla çıkarılmasıdır. Mümkün olan durumlarda uzuv koruyucu cerrahi tercih edilir; bazı ileri vakalarda ampütasyon gerekebilir. |
| Metastatik Hastalık | Akciğer, meme, prostat gibi organ kanserlerinin kemiğe yayılması ortopedik onkolojinin önemli bir alanıdır. Bu durumda amaç ağrının azaltılması, kırık riskinin önlenmesi ve yaşam kalitesinin artırılmasıdır. |
| Multidisipliner Çalışma | Ortopedik onkologlar; medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi, patoloji ve radyoloji uzmanları ile birlikte çalışarak hastaya özel tedavi planı oluşturur. |
| Takip ve İzlem | Tedavi sonrası düzenli klinik ve radyolojik kontroller yapılır. Nüks (tekrarlama) ve metastaz açısından hastalar uzun süreli takip edilir. |
Ortopedik Onkolojinin İlgi Alanı Nedir?
Ortopedik onkoloji; kemik, kas, yağ dokusu, bağ dokusu, tendon, sinir kılıfı ve damar kaynaklı tümörlerle ilgilenir. Bu tümörler iki ana grupta incelenir:
1. İyi Huylu (Benign) Tümörler
Benign tümörler genellikle çevre dokulara yayılım göstermez ve metastaz (uzak organlara sıçrama) yapmaz. Ancak bazı durumlarda kemik zayıflığına, ağrıya veya kırığa yol açabilirler. Sık görülen örnekler şunlardır:
- Osteokondrom
- Enkondrom
- Osteoid osteom
- Dev hücreli kemik tümörü
Bu lezyonlar her zaman cerrahi gerektirmez. Klinik bulgular, radyolojik görüntüler ve hastanın şikâyetleri doğrultusunda izlem veya cerrahi planlanabilir.
2. Kötü Huylu (Malign) Tümörler
Malign tümörler agresif büyüme eğilimindedir ve metastaz yapma potansiyeline sahiptir. İki gruba ayrılır:
- Primer kemik tümörleri: Doğrudan kemikten köken alır (örneğin osteosarkom, Ewing sarkomu, kondrosarkom).
- Metastatik kemik tümörleri: Başka bir organdaki kanserin kemiğe yayılması sonucu oluşur (örneğin meme, akciğer veya prostat kanserine bağlı kemik metastazları).
Bu hastalarda tedavi planlaması genellikle ortopedik onkolog, medikal onkolog, radyasyon onkoloğu ve radyolog iş birliğiyle yapılır.
Kas-İskelet Sistemi Tümörleri Hangi Belirtilere Yol Açar?
Kas-iskelet sistemi tümörlerinin belirtileri tümörün türüne, büyüklüğüne ve yerleşimine göre değişkenlik gösterir. En sık bildirilen semptomlar şunlardır:
- Geçmeyen veya giderek artan kemik ağrısı
- Gece ağrısı
- Şişlik veya ele gelen kitle
- Nedensiz kemik kırıkları (patolojik kırık)
- Hareket kısıtlılığı
Malign tümörlerde ağrı genellikle istirahat halinde de devam eder ve zamanla şiddetlenir. Ancak her kemik ağrısı tümör anlamına gelmez. Özellikle travma öyküsü olmayan, uzun süredir devam eden ve giderek artan ağrılarda uzman değerlendirmesi önemlidir.
Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Ortopedik onkolojide doğru tanı, tedavinin en kritik aşamasıdır. Yanlış planlanmış bir biyopsi veya eksik değerlendirme, tedavi sürecini olumsuz etkileyebilir.
Tanı süreci genellikle şu aşamaları içerir:
Klinik Değerlendirme
Hastanın şikâyetleri, ağrının süresi ve karakteri, aile öyküsü ve sistemik belirtiler ayrıntılı şekilde sorgulanır. Fizik muayenede kitlenin boyutu, yerleşimi ve çevre dokularla ilişkisi değerlendirilir.
Görüntüleme Yöntemleri
- Direkt grafi (röntgen)
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
- Bilgisayarlı tomografi (BT)
- Pozitron emisyon tomografisi (PET-CT)
MR, özellikle yumuşak doku tümörlerinde ve tümörün yayılımını değerlendirmede önemli rol oynar.
Biyopsi
Kesin tanı için genellikle biyopsi gereklidir. İğne biyopsisi (tru-cut) veya açık biyopsi yöntemleri kullanılabilir. Biyopsinin, ileride yapılacak cerrahiyi zorlaştırmayacak şekilde planlanması gerekir. Bu nedenle biyopsinin deneyimli merkezlerde yapılması önerilir.
Ortopedik Onkolojide Tedavi Yaklaşımları
Tedavi, tümörün tipine, evresine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir. Her hasta için bireysel planlama yapılır.
Cerrahi Tedavi
Cerrahi, birçok kemik ve yumuşak doku tümöründe temel tedavi yöntemidir. Amaç, tümörün yeterli cerrahi sınırla çıkarılmasıdır. Günümüzde uzuv koruyucu cerrahi teknikler ön plandadır. Bu yöntemle, tümör çıkarıldıktan sonra oluşan kemik veya doku kaybı şu yöntemlerle onarılabilir:
- Tümör protezleri
- Kemik greftleri
- Biyolojik rekonstrüksiyon teknikleri
Bazı ileri evre vakalarda ampütasyon (uzvun cerrahi olarak alınması) gerekebilir; ancak bu karar multidisipliner değerlendirme sonucunda verilir.
Kemoterapi ve Radyoterapi
Bazı malign kemik tümörleri kemoterapiye duyarlıdır (örneğin osteosarkom ve Ewing sarkomu). Radyoterapi ise özellikle cerrahi sınırın yetersiz olduğu veya cerrahinin mümkün olmadığı durumlarda kullanılabilir.
Metastatik kemik hastalığında tedavi genellikle altta yatan primer kanserin özelliklerine göre planlanır.
Metastatik Kemik Tümörleri Neden Önemlidir?
Kemik metastazları, ileri evre kanser hastalarında sık görülebilir. En çok omurga, kalça ve uzun kemiklerde yerleşir. Bu durum:
- Şiddetli ağrıya
- Omurilik basısına
- Patolojik kırıklara
neden olabilir. Ortopedik onkoloji, kırık riskini azaltmak veya mevcut kırıkları stabilize etmek amacıyla cerrahi girişim planlayabilir.
Hangi Durumlarda Ortopedik Onkoloji Uzmanına Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda ortopedik onkoloji değerlendirmesi gerekebilir:
- Nedeni açıklanamayan, uzun süredir devam eden kemik ağrısı
- Hızla büyüyen yumuşak doku kitlesi
- Travma olmaksızın gelişen kemik kırığı
- Kanser öyküsü olan hastada yeni başlayan kemik ağrısı
Erken değerlendirme, özellikle malign tümörlerde tedavi başarısını etkileyen önemli bir faktördür.
Ortopedik Onkolojide Multidisipliner Yaklaşımın Önemi
Kas-iskelet sistemi tümörleri, karmaşık biyolojik davranış gösteren hastalıklardır. Bu nedenle ortopedik onkoloji; patoloji, radyoloji, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi ve gerektiğinde plastik cerrahi ile koordineli çalışır.
Her hastanın klinik durumu farklıdır. Aynı tanıya sahip iki hastada bile tedavi yaklaşımı değişebilir. Bu nedenle internetten edinilen bilgiler genel bir çerçeve sunar; ancak kesin tanı ve tedavi planlaması bireysel değerlendirme gerektirir.